Bận việc làm người

 

Chu Văn

Một trong những người Việt Nam có nhân cách lớn mà tôi luôn kính trọng và tâm phục khẩu phục là ông Nguyễn Hữu Loan (1916-2010), tác giả của bài thơ nổi tiếng “Màu tím hoa sim” đã được phổ nhạc tại Miền Nam trước năm 1975 và được mọi người Việt Nam ưa thích. Với tôi, ông là người đã dám sống cho sự thật cho đến cùng. Không chấp nhận chế độ dối trá, ông từ bỏ lợi lộc, quyền lực, danh vọng để về quê sống một cuộc đời lam lũ, ngày ngày thồ đá, xẻ củi đi bán để kiếm chút đồng tiền còm nuôi sống vợ con. Thiếu thốn đến độ gần như quẫn bách, nhưng vẫn không ngừng chiến đấu để luôn được sống thanh bạch. Một vài năm trước khi về cội, từ Thanh Hóa, ông vào Sài Gòn thăm con và tiện dịp ghé thăm một nhà thơ người đồng hương là ông Nguyễn Duy. Tất tả, bận rộn, nhưng khi được nhà thơ Nguyễn Duy hỏi: “Ông bận việc gì nhất?” ông thản nhiên trả lời: “Bận việc làm người”.

Ghi lại cuộc gặp gỡ, nhà thơ Nguyễn Duy đã làm bốn câu thơ tặng ông như sau:

“Ngang tàng...ngang trái...nghênh ngang

Hồn sim tím một chiều hoang bên đời

Người thơ bận việc làm người

Một mai thánh hóa lên trời làm sao” (1)

Một nhân cách lớn khác mà tôi cũng xem như bậc tôn sư là cụ Vương Hồng Sển (1902-1996). Bốn năm trước khi trở về cát bụi, ông đã cho ra đời quyển tạp ghi có tựa đề “Hơn nửa đời hư”. Rồi ở tuổi 92, đúng một năm trước khi nhắm mắt lìa đời, ông lại kể chuyện “Nửa đời còn lại”. Trong cả hai tuyển tập, con người được xem là một nhà văn hóa, học cao hiểu rộng, có vốn sống vô cùng phong phú, vì nhiều năm làm quản thủ Viện Bảo tàng Quốc gia tại Sài Gòn…vậy mà ở cuối đời vẫn tự nhận mình chưa làm nên trò trống gì. Đúng là: ngẫm mình “Hơn nửa đời hư”, “Nửa đời còn lại” còn hư hơn nhiều!

Đã vượt qua ngưỡng cửa “thất thập cổ lai hy”, tôi cũng đang bắt chước cụ Vương Hồng Sển để ngoái cổ nhìn lại đời mình. Suốt cả cuộc đời, tôi thấy mình chẳng làm được trò trống gì hết. Học hành dở dang, sự nghiệp chẳng đâu vào đâu, đụng đến đâu “hư bột hư đường” đến đó!

Tuy nhiên, sau khi đã tính sổ cuộc đời, tôi mới chợt khám phá ra một điều thú vị: trong tất cả mọi thứ tôi đã và đang “làm”, thì “làm người” là khó nhứt và trong các thứ học, học làm người là môn học mà chẳng có ai dám tự vỗ ngực bảo mình đã tốt nghiệp. Còn thoi thóp thở là còn phải học làm người. Khổng Tử đã từng thú nhận “vi nhân nan”, làm người là khó. Làm vương, làm tướng, làm tổng thống, làm quan lớn, làm ông kia bà nọ và ngay cả “làm thánh” đi nữa...có khi cũng chẳng khó bằng “làm người”. Dĩ nhiên, khi nói “làm người”, ai cũng hiểu theo nghĩa  làm người chân thật, lương thiện, tử tế. Chớ còn làm người dối trá, gian manh, tham lam, lừa đảo, bất kể đạo lý…thì đâu có khó.

Nhà thơ Nguyễn Hữu Loan đã hiểu “làm người” theo nghĩa phải ngày ngày từng phút từng giây chiến đấu chống lại những bản năng thấp hèn trong bản thân để không chiều theo sự dối trá, uốn cong ngòi bút và chạy theo cái đuôi dài của dối trá là tham lam, tàn bạo, độc ác, vô đạo. Khi tuyên bố “bận việc làm người”, nhà thơ muốn nói đến cuộc chiến ấy. “Bận việc làm người” của nhà thơ Nguyễn Hữu Loan chính là  cuộc chiến đấu dai dẳng chống lại sự dối trá và sống chết cho sự thật. Xét cho cùng, “bận việc làm người” là cuộc chiến giữa sự thật và dối trá. Nguyễn Hữu Loan đã chiến đấu cho tới cùng và ông đã chiến thắng.

Gương chiến đấu anh dũng của nhà thơ Nguyễn Hữu Loan và thông điệp ông muốn nhắn gởi cho hậu thế có lẽ vẫn còn có giá trị, nhứt là trong thời đại dịch này. Với tôi, cuộc khủng hoảng toàn cầu do cơn đại dịch Covid-19 đang tạo ra không chỉ là một cuộc chiến chống lại dịch bệnh, mà là một cuộc chiến giữa sự thật và dối trá. Tôi nhận ra cuộc chiến đó qua cung cách đối phó trước đại dịch  của các nhà lãnh đạo quốc gia. Những nhà lãnh đạo quốc gia nào dám nhìn thẳng vào sự thật của mối nguy hiểm chết người do đại dịch gây ra đều đã thành công ít hay nhiều trong cuộc chiến chống lại nó. Từ Tân Tây Lan, Úc Đại Lợi ở Nam Bán Cầu qua Nam Hàn, Nhật Bản ở Á Châu đến Đức bên Âu Châu...cuộc chiến đã  khởi đầu bằng việc đối diện với sự thật. Các nhà lãnh đạo này không hề sợ mất lòng dân để nói thẳng với họ rằng đại dịch là một mối nguy hiểm chết người. Người dân đã nghe các nhà lãnh đạo cho nên đã tuân thủ các biện pháp phòng chống đại dịch. Đức là một trường hợp rõ ràng nhứt ở Âu Châu. Bị cơn đại dịch tấn công cùng một lúc với các nước Âu Châu khác, nhưng Đức lại có tỷ lệ bị nhiễm và tử vong thấp nhứt chỉ vì ngay từ đầu Thủ tướng Angela Merkel đã dám nói lên sự thật cho dân chúng nghe. Theo kết quả của một cuộc thăm dò mới đây do Trung tâm  R+V Infocenter thực hiện, phần lớn người dân Đức hài lòng với cách đối phó của Chính phủ Merkel đối với đại dịch. Cuộc thăm dò cũng cho thấy những nỗi lo sợ lớn nhứt hiện nay của người dân Đức không còn là khủng bố, di dân và chủ nghĩa cực đoan, mà lại là Tổng thống Mỹ Donald Trump. Với nhiều người dân Đức, thêm một nhiệm kỳ nữa của Tổng thống Trump sẽ là một cơn ác mộng. Đây là nỗi lo sợ lớn nhứt của người dân Đức hiện nay. Lý do họ đưa ra để giải thích nỗi lo sợ của họ là chính sách đối ngoại gây hỗn loạn cho thế giới  của ông (2).

Tôi không biết bên Mỹ người dân có lo sợ nếu ông Trump đắc cử thêm một nhiệm kỳ nữa không. Nhưng trong tình liên đới nhân loại, nhìn vào cách ông đối phó với đại dịch Covid-19, tôi vừa cảm thấy xót xa vừa phẫn nộ...Có nước nào giàu mạnh bằng Mỹ không? Có nước nào có hệ thống y tế tiến bộ bằng Mỹ không?  Có nước nào có nhiều chuyên gia y tế tài giỏi bằng Mỹ không? Vậy mà tính đến nay, với trên 6 triệu người bị lây nhiễm và trên 190.000 người chết vì Covid-19, Hoa Kỳ đang dẫn đầu thế giới về thương vong do đại dịch gây ra. Lâu nay, người ta cố tìm đủ mọi lý lẽ để biện minh cho sự thất bại của Hoa Kỳ và cách riêng nhà lãnh đạo quốc gia là Tổng thống Trump. Nay khi nhà báo Bob Woodward cho công bố nội dung và nguyên văn những lời phát biểu của Tổng thống Trump trong 18 cuộc nói chuyện giữa hai người kể từ tháng Hai vừa qua, thì sự thật đã rõ như ban ngày: Tổng thống Trump chính là nguyên nhân làm cho nước Mỹ có con số người bị lây nhiễm và tử vong cao nhứt thế giới! Còn biết tôn trọng sự thật, suy nghĩ bằng cái đầu của mình và lắng nghe tiếng nói của lương tâm, liệu có ai dám chối bỏ sự thật phũ phàng ấy không? Nguyên nhân của thảm trạng mà Hoa Kỳ đang trải qua chính là sự dối trá của nhà lãnh đạo quốc gia.

Các cuộn băng thu âm được ghi lại trong những cuộc nói chuyện giữa Tổng thống Trump và ký giả Woodward (3) đã cho thấy rõ ràng ngay từ tháng Hai, nghĩa là khi đại dịch vừa bùng phát, Tổng thống Trump đã biết mối nguy hiểm giết người của đại dịch Covid-19; ông cũng biết cả việc siêu vi này lây lan qua không khí. Nhưng rồi sau đó, ông nói dối với nhân dân Mỹ rằng Covid -19 chỉ là một cơn cảm cúng thông thường, nó sẽ biến mất như một phép lạ. Và bất chấp những lời cảnh cáo của các chuyên gia y tế, ông xem thường đại dịch và cố tình quy trách nhiệm cho người khác. Người khác đó là Trung Cộng mà ngày nào ông cũng ra rả lên án về sự bưng bít. Người khác đó là “bọn” Dân Chủ và Truyền thông “thổ tả” đã tung ra cú “phỉnh lừa” (hoax) để hạ uy tín của ông. Cho tới nay, Tổng thống Trump vẫn tiếp tục nói dối và xem thường mối nguy hiểm chết người của đại dịch. Thách thức những khuyến cáo của các chuyên gia y tế, ông tập họp đám đông mà không tuân thủ các biện pháp tối thiểu để phòng ngừa dịch bệnh như đeo khẩu trang và giãn cách xã hội. Rất nhiều người tin ở những lời dối trá của ông hơn là những khuyến cáo nghiêm chỉnh của các chuyên gia y tế và rất nhiều người đã chết vì niềm tin ấy cũng như kéo theo cái chết của không biết bao nhiêu người vô tội khác. Liệu có nên nhại lời của ông cố vấn kinh tế Peter Navarro khi ông nói về cái “chết bởi Trung Quốc” (Death by China) để nói về cái “chết bởi những lời dối trá của Tổng thống Trump” không?

Trong các chương trình phát thanh “Tự lực Bookstore” hay trong các cuộc phỏng vấn dành cho các cơ quan truyền thông của người Việt ở Mỹ, nhà báo Đinh Quang Anh Thái ở Little Sài Gòn thường trích dẫn một câu nói của ai đó: lời nói của một quân vương nhẹ như tơ, nhưng lại dẻo dai đến độ có thể trở thành một sợi thòng lọng siết cổ người khác. Biện hộ cho Tổng thống Trump, rất nhiều người dường như muốn mượn lời của cố Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu “đừng nghe những gì cộng sản nói, mà hãy nhìn những gì cộng sản làm” để bảo rằng đừng quan tâm đến những lời nói dối của Tổng thống Trump mà hãy nhìn vào thành quả ông đạt được.

Tôi không có đủ chuyên môn để thẩm định về những thành quả kinh tế, đối nội, đối ngoại của Tổng thống Trump. Trước mắt, tôi chỉ thấy một sự thật hiển lộ rành rành là: những lời dối trá của ông đã và đang gây ra cái chết của không biết bao nhiêu người Mỹ!

Dối trá, độc tài và độc ác luôn đi đôi với nhau. Để che dấu sự thật về tội ác của mình, bạo chúa Tần Thủy Hoàng đã ra lệnh “đốt sách, chôn học trò”. Không rõ đâu là nguyên nhân của trận hỏa hoạn tàn phá cổ thành La Mã vào năm 59 sau Công nguyên, nhưng nhiều sử gia sống chỉ cách biến cố vài chục năm cho rằng bạo chúa Nero đã quy trách trận hỏa hoạn cho các tín hữu Kitô tiên khởi để có cớ bách hại và tàn sát họ. Trong Thế kỷ 20 vừa qua, bất cứ một bạo chúa nào, từ Hitler đến Stalin qua các chế độ cộng sản hiện hành...tất cả đều cai trị bằng sự dối trá. Cái chết của không biết bao nhiêu nạn nhân trong các chế độ độc tài đều là cái “chết bởi sự dối trá” của các nhà độc tài.

Là một người công giáo, tôi thường nhìn vào các thảm kịch của nhân loại dưới ánh sáng của những trang đầu tiên trong quyển Kinh Thánh của Do Thái và Kitô giáo. Câu chuyện được ghi lại ngay từ những trang đầu tiên của Kinh Thánh nói với tôi rằng dối trá là nguyên nhân dẫn đến mọi thảm họa cho nhân loại. Ông bà nguyên tổ loài người sa đọa chỉ vì nghe theo lời dối trá của ma quỷ.

Năm lên bảy tuổi, tôi đã có “đủ trí khôn” để biết phân biệt thiện ác, lành dữ. Cứ mỗi hai tuần hay tối thiểu mỗi tháng một lần, bà mẹ đạo đức của tôi dùng roi lùa tôi vào nhà thờ để xưng tội với ông cha sở. Duyệt qua “mười điều răn Đức Chúa Trời”, có những tội như thờ phượng và kính mến Đức Chúa Trời và nhứt là những  tội liên quan đến tính dục và tình dục, tôi chẳng hiểu gì cả. Duy chỉ có một tội được ghi trong điều răn thứ tám là nói dối, thì hầu như lần xưng tội nào tôi cũng đều xưng thú “khi ít khi nhiều lúc nào cũng có”. Nghiệm lại, tôi nhận thấy hễ “có đủ trí khôn” để biết phân biệt lành dữ, thiện ác thì ngay cả một đứa trẻ 7 tuổi cũng ý thức được rằng dối trá là một điều xấu và rằng trưởng thành là cố gắng không ngừng để sống chân thật.

Ngày nay, sau hơn 70 năm cuộc đời, mượn câu nói của thi sĩ Nguyễn Hữu Loan “bận việc làm người” để nhìn lại cuộc hành trình làm người của mình, tôi cảm nhận được rằng dối trá lúc nào cũng làm cho tôi bớt là “người” hơn. Trong hơn bốn năm nói dối hơn 20 ngàn lần, mỗi ngày nói dối trên dưới 15 lần và nhứt là những lời nói dối chết người, dù có làm tổng thống của một siêu cường đi nữa, tôi cũng sẽ mãi mãi là một thằng người gỗ không có trái tim.

 

 

 

 

Chú thích:

1.Nguyễn Duy, Thương nhớ Hữu Loan 

2.Germans fear Donald Trump more than coranavirus https://www.dw.com/en/germans-fear-donald-trump-more-than-coronavirus/a-54882818

3. Thời Sự 247 Với Đỗ Dzũng | 12/09/2020 | SETTV www.setchannel.tv

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chú thích:

1.Thương nhớ Hữu Loan http://amvc.fr/Damvc/GioiThieu/HuuLoan/ThuongNhoHuuLoan.htm

 

 

Đi tìm cốt lõi của Đạo

Chu Văn

 
Theo dõi các sinh hoạt tôn giáo ở Mỹ, tôi thấy có một sự kiện khác thường: đứng đầu danh sách những diễn giả trong Đại hội của Đảng Cộng Hòa là một chức sắc tôn giáo có uy thế tại Hoa Kỳ. Vị chức  sắc đó là Hồng y Timothy Dolan, Tổng giám mục công giáo giáo phận New York. Thông thường, trong các cuộc bầu cử, để tránh gây chia rẽ trong cộng đồng tín hữu, các chức sắc công giáo chỉ đưa ra những nguyên tắc hướng dẫn để giúp người công giáo tự do định đoạt lá phiếu của mình, chớ không trực tiếp can dự vào. Nhưng trong cuộc bầu cử lần này, Hồng y Dolan đã công khai bày tỏ sự ủng hộ dành cho Đảng Cộng Hòa và cách riêng Tổng thống Donald Trump. Trên tòa giảng của nhà thờ chính tòa St Patrick  ở New York, vị hồng y được xem là nhà lãnh đạo công giáo có thế giá nhứt tại Hoa Kỳ đã không hết lời khen ngợi chính phủ của Tổng thống Trump (1).
Giáo hội Công giáo tại Hoa Kỳ hiện có trên 70 triệu tín hữu, tức chiếm đến 22 phần trăm dân số. Đây là cộng đồng tôn giáo lớn nhứt tại Hoa Kỳ. Với thế giá của ông, chắc chắn tiếng nói của Hồng y Dolan có một trọng lượng đáng kể đối với các tín hữu công giáo Mỹ và như vậy có thể ảnh hưởng đến kết quả của cuộc bầu cử sắp tới. Một cuộc thăm dò do Đài truyền hình Công giáo Mỹ EWTN thực hiện hồi cuối năm ngoái cho thấy có 52 phần trăm người công giáo “thuần thành”  ủng hộ Tổng thống Trump, 53 phần trăm những người công giáo này cho biết họ sẽ  dứt khoát bỏ phiếu cho ông trong cuộc bầu cử sắp tới. 12 phần trăm tuyên bố rất có thể sẽ dồn phiếu cho ông (2).
Sự ủng hộ dành cho Tổng thống Trump nơi cộng đồng công giáo Việt Nam ở Mỹ cũng như tại Úc Đại Lợi nơi tôi đang sống cũng rất cao. Phần lớn những người công giáo đồng đạo tại Úc mà tôi có dịp trao đổi với  đều ủng hộ Tổng thống Trump. Lập trường của người công giáo Việt Nam hải ngoại nói chung cũng được phản ảnh rất rõ ràng qua báo mạng “Thông tấn xã công giáo Vietcatholic”.
Hai nguyên tắc thường được người công giáo Mỹ và người công giáo Việt Nam ở hải ngoại dựa vào để nói lên lập trường của mình là chống phá thai và chống hôn nhân đồng tính.
Về việc xem chống phá thai như nguyên tắc chỉ đạo duy nhứt trong việc ủng hộ một ứng cử viên hay một đảng phải, tôi có tìm hiểu lập trường của nhà lãnh đạo tối cao của Giáo hội Công giáo là Đức giáo hoàng Phanxicô. Phản ứng trước cái chết thảm thương của một người Mỹ gốc Phi Châu là ông George Floyd dạo tháng Năm vừa qua, Đức Phanxicô đã nhắn nhủ người công giáo Mỹ  rằng không thể vừa chống phá thai vừa đồng lõa với kỳ thị chủng tộc. Ngài nói: “Chúng ta không thể  dung thứ hay nhắm mắt làm ngơ trước chủ nghĩa kỳ thị chủng tộc và loại trừ (người khác) dưới bất cứ hình thức nào và tuyên bố bảo vệ sự thánh thiêng của mọi mạng sống con người” (3).
Về hôn nhân đồng tính hay người đồng tính nói chung, tôi cũng tìm đến Đức Phanxicô như một điểm quy chiếu. Khi được hỏi Ngài nghĩ gì về người đồng tính, Đức Phanxicô đã nói một câu để đời: “Tôi là ai để phán xét họ?”. Trong thông điệp đầu tay có tựa đề “Niềm vui của Tin Mừng”, nhà lãnh đạo tinh thần của hơn một tỷ người công giáo viết rằng Ngài thà thấy một Giáo hội “bị dằn xóc, tổn thương và dơ bẩn vì hòa mình trên đường phố hơn là một Giáo hội bệnh hoạn vì đóng khung và bám chặt lấy sự an toàn của mình”. Theo Ngài, một trong những triệu chứng của một Giáo hội đóng khung là Giáo hội ấy làm cho các tín hữu Kitô bám chặt lấy “các luật lệ biến chúng ta thành những quan tòa độc ác”.
Giải thích câu nói “Tôi là ai để phản xét họ?”, Ngài nhấn mạnh đến  đức tính nền tảng nhứt làm nên căn tính của một tín hữu Kitô: đó là lòng nhân ái. Ngài cho rằng thế giới đã quên hẳn ý nghĩa của lòng nhân ái và chính vì quá khắt khe trong việc lên án người khác cho nên con người không muốn bày tỏ lòng nhân ái với người khác. Theo Ngài, lòng nhân ái là chìa khóa để xây dựng một thế giới hòa bình hơn. Ngài nói: “Nếu tất cả chúng ta, mọi dân tộc, mọi gia đình, mọi nơi chốn đều có thái độ này (lòng nhân ái) thì thế giới sẽ hòa bình biết bao, tâm hồn chúng ta sẽ bình an biết bao, bởi vì lòng nhân ái mang lại cho chúng ta hòa bình. Xin hãy nhớ: Tôi là ai để phán xét họ?” (4).
Ngoài chiến dịch chống phá thai và chống hôn nhân đồng tính, những lời “đe dọa” của Tổng thống Trump có lẽ cũng có sức tạo ra một chấn động mạnh trên suy nghĩ của người công giáo. Chẳng hạn như mới đây ông tuyên bố rằng nếu ứng cử viên dân chủ Joe Biden mà thắng cử vào tháng Mười Một tới đây, thì ông ta “sẽ tước súng ống của quý vị, dẹp bỏ Tu Chính Án Thứ Hai. Sẽ không còn tôn giáo, không còn bất cứ điều gì”. Tổng thống Trump khẳng định rằng ông Joe Biden “làm tổn thương Kinh Thánh. Làm tổn thương Thiên Chúa.” (5).
Tôi không biết ông Joe Biden “ngủ gật” như hỗn danh Tổng thống Trump đã tặng cho ông, có đủ năng lực để dẹp bỏ tôn giáo, làm tổn thương Kinh Thánh hay chống báng Thiên Chúa không. Ngay cả các chế độ cộng sản vô thần mà còn chưa làm được nữa là! Hãy về cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà xem: có thời nào nhà thờ nguy nga, hoành tráng mọc lên như nấm như ngày nay không? Có bao giờ các nhà thờ đông nghẹt người công giáo như ngày nay không? Có bao giờ ở Việt Nam số linh mục và tu sĩ đông như ngày nay không? Có nơi nào Kinh Thánh được in ra nhiều và rẻ như bèo như ở Việt nam như hiện nay không?
Thật ra, đâu cần phải có một Joe Biden “ngủ gật” mới “làm tổn thương Kinh Thánh hay Thiên Chúa”. Ngày nay, nếu Tổng thống Trump chịu khó mỗi ngày chúa nhựt đi dạo chơi đến các nhà thờ của Kitô Giáo trên toàn nước Mỹ, tại Âu Châu hay tại Úc Đại Lợi của tôi, ông sẽ thấy một thực tế rất phũ phàng: ngoại trừ một số nhà thờ dành cho các sắc dân như Việt nam, các nhà thờ ngày càng trống người!  Các con số thống kê cho thấy rằng tôn giáo lớn mới nhứt trên thế giới hiện nay là tôn giáo “không có tôn giáo” hay đúng hơn tôn giáo không thuộc một tôn giáo có tổ chức nào. “Không thuộc tôn giáo nào” là nhóm tôn giáo lớn thứ nhì tại Bắc Mỹ và Âu Châu. Riêng tại Hoa Kỳ, con số “tín đồ” của tôn giáo “không có tôn giáo” này chiếm đến gần một phần tư dân số và con số này ngày càng gia tăng nơi giới trẻ (6).
Tuy là người có niềm tin tôn giáo, tôi không cảm thấy bi quan khi theo dõi hiện tượng “tôn giáo không có tôn giáo này”. Tôi không bi quan là bởi vì những người “không có tôn giáo” không đương nhiên là những thành phần “xấu” trong xã hội. Họ vẫn có một ý thức cao về đạo đức và lương thiện. Theo một cuộc nghiên cứu mới đây do Trung tâm Pew Research Center tại Hoa Kỳ thực hiện, chỉ có 44 phần trăm người Mỹ cho rằng cần phải tin vào Thiên Chúa để “sống lương thiện và có những giá trị tốt”. Trái lại có đến 56 phần trăm những người được thăm dò ý kiến lại nghĩ rằng bạn có thể là người tốt và có những giá trị tốt ngay cả khi bạn là một người vô thần.
Đây là một thực tế có thể chứng minh được tại những nước bị “tục hóa” nhứt thế giới, tức có tỷ lệ những người không thuộc tôn giáo nào  cao nhứt thế giới như Thụy Điển, Nhựt Bản và Hòa Lan. Đây là những nước an toàn nhứt, hài hòa nhứt, nhân bản nhứt, với tỷ lệ sát nhân thấp nhứt, tội ác bạo động thấp nhứt, tử xuất của trẻ em thấp nhứt, con số tù nhân thấp nhứt...Trái lại, những quốc gia có tỷ lệ tham nhũng, sát nhân, bất bình đẳng, đàn áp chính trị và bạo động cao nhứt như Colombia, El Salvador và Jamaica ở Nam Mỹ hay Phi Luật Tân ở Á Châu...là những nước có đông dân số có tôn giáo cao nhứt, cách riêng Kitô Giáo. Riêng tại Hoa Kỳ, các cuộc nghiên cứu cũng cho thấy những tiểu bang có tỷ lệ “tin Chúa” cao nhứt như Louisiana, Arkansas và Alabama...là những nơi có tỷ lệ tội ác bạo động và những “căn bệnh xã hội” khác cao hơn những tiểu bang “ít tôn giáo” hơn như Vermont, Massachusetts và Oregon.
Các con số thống kê cũng cho thấy sự giảm sút tôn giáo hay niềm tin nơi Thiên Chúa không đương nhiên dẫn đến sự xuống cấp về đạo đức. Hòa Lan là một điển hình. Tại nước này, tỷ lệ “không tôn giáo” ngày càng cao thì tỷ lệ sát nhân ngày càng giảm. Vào giữa Thế kỷ 15, cứ trong 100.000 dân thì có đến 47 vụ sát nhân. Đó là thời kỳ cực thịnh của tôn giáo tại thành phố này. Ngày nay, con số người có tôn giáo ngày càng  giảm, trong 100.000 dân thì chỉ có 2 vụ sát nhân.
Nhìn chung và tính trung bình, trong những xã hội ngày càng tục hóa, những người không có tôn giáo hay vô thần tỏ ra ít kỳ thị chủng tộc hơn những người “có đạo”. Họ cũng sống lương thiện hơn và khoan nhượng hơn đối với những người bất đồng quan điểm với mình. Nói cho cùng, những người không có tôn giáo không đương nhiên là những người vô đạo. Họ cũng có thể và cảm thấy phải sống theo những đòi hỏi căn bản của đạo làm người là đồng cảm, cảm thông và thương người như thể thương thân (7).
Đặt vào giữa bức tranh của những xã hội không có tôn giáo nhưng lại có ý thức cao về đạo đức và lương thiện, câu nói để đời của Đức Phanxicô “tôi là ai để phán xét họ?” đưa tôi vào cái cốt lõi của đạo hay của bất cứ tôn giáo nào. Cốt lõi đó chính là lòng nhân ái.
Làm một người công giáo hay tín hữu Kitô như tôi không chỉ có nghĩa là cầm quyển  Kinh Thánh giương cao lên trước cửa nhà thờ để chụp hình hay oang oang tuyên bố chống phá thai, chống hôn nhân đồng tính hay ngay cả vỗ ngực tự xưng mình là người bảo vệ tôn giáo rồi tha hồ dối trá, lừa đảo, gian manh,hận thù .. mà trước tiên và thiết yếu là phải thực thi lòng nhân ái. Thiếu lòng nhân ái, như Đức Phanxicô đã nói, tôi sẽ là một “quan tòa độc ác” đối với người đồng loại hay nói nhà tư tưởng đầu tiên của Kitô Giáo là thánh Phaolô, một thứ “thanh la não bạt phèng phèng, chũm chọe xoang xoảng” (1 Cor 13,1).
 
Chú thích:

1. Is New York’s Cardinal Dolan out of order over Trump flattery https://www.irishcentral.com/news/irishvoice/new-york-cardinal-dolan-trump-flattery .    
2.  https://www.ncregister.com/daily-news/ewtn-news-realclear-poll. 
3. It’ not just about abortion: What “pro –life’ means for Catholics in the 2020 election https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/08/17/its-not-just-about-abortion-what-pro-life-means-catholics-2020-election/
4. One key to understanding Pope Francis? His approach to judgement https://www.americamagazine.org/faith/2018/02/27/one-key-understanding-pope-francis-his-approach-judgment
5. Trump claims Biden is “against God” and will “hurt the Bible” https://thehill.com/homenews/administration/510900-trump-claims-biden-is-against-god
6. The World”s Newest Major Religon: No Religion https://www.nationalgeographic.com/news/2016/04/160422-atheism-agnostic-secular-nones-rising-religion/
7. Atheism, Morality and Society
https://www.psychologytoday.com/au/blog/the-secular-life/202008/atheism-morality-and-society

Người tê giác

 

Chu Văn 

Tôi chưa từng thấy người bị quỷ ám như thế nào. Tôi cũng chưa từng bị quỷ ám. Nhưng tôi, ở xứ Úc xa xôi này, hiện đang bị Tổng thống Mỹ Donald Trump "ám". Kể từ năm 2015, khi ông tuyên bố ra tranh cử tổng thống cho đến nay, hầu như ngày nào tôi cũng nghĩ đến ông và không có tin tức nào liên quan đến ông mà tôi không theo dõi. Nhứt cử, nhứt động và nhứt ngôn của ông, tôi đều chú ý đến. Có những hôm thức giấc giữa khuya, tôi cũng nhớ đến ông, suy nghĩ miên man về "nhân tình thế thái" và trằn trọc mất ngủ. Tôi quan tâm đến ông là bởi vì kể từ khi ông lên làm tổng thống Mỹ đến nay, Hoa Kỳ rơi vào tình trạng tồi tệ chưa từng có trong lịch sử nước này. Cái thế giới trong đó tôi đang sống bỗng trở nên một nơi bất ổn và ít tốt đẹp hơn để sống.

Cháu của Donald Trump, Mary Trump (phải), viết về chú Donald Trump 

Tổng thống Trump quả là một hiện tượng kỳ quái của Thế kỷ 21. Đã có không biết bao nhiêu người cố gắng đưa ra những giải thích và lặn sâu xuống dưới bề mặt của hiện tượng để tìm hiểu về ông. Các chuyên gia tâm lý đã xem ông như một đối tượng để nghiên cứu. Một trong những chuyên gia tâm lý đáng tin cậy nhứt trong cuộc nghiên cứu này hẳn phải là bà Mary Trump, người cháu gái của ông. Đã từng ngup lặn trong thâm cung bí sử của gia đình họ Trump, bà xem ông như một đứa trẻ 3 tuổi không bao giờ chịu lớn. Và trong những dòng cuối cùng của cuốn sách viết về người chú mà bà cho rằng chính gia đình bà đã làm cho trở nên "con người nguy hiểm nhứt thế giới", bà viết như sau : "Tính quái ác (monstrosity) của Donald là biểu hiện của sự yếu nhược bên trong mà ông trốn chạy suốt cả đời"(1).

Cách đây vài năm tôi có đem một cậu chó bị bỏ rơi về nuôi. Học hỏi để hiểu những hành vi và phản ứng của cậu, tôi hiểu nhiều thêm về tâm lý con người. Tuy cậu nhỏ con, nhưng mỗi buổi chiều khi dắt cậu đi dạo chơi, nhà tôi phải vất vả vô cùng để kiềm chế cậu, bởi vì hễ gặp bất cứ đối thủ nào to con hơn cậu, cậu cũng đều nhào vô tấn công. Những nhà chuyên môn huấn luyện chó giải thích với chúng tôi rằng cậu chó nhà tôi mắc chứng lo âu và sợ hãi. Tính hung hăng của cậu là một thể hiện của sự "yếu nhược bên trong". Thì ra thế. Tâm lý con người dường như cũng vậy thôi. Những kẻ hung hăng thường là những kẻ yếu nhược. Cũng giống như mấy ông cộng sản : nhìn đâu cũng thấy kẻ thù.

Cái nhìn về Tổng thống Trump của một người thân trong gia đình và đồng thời cũng là một chuyên gia tâm lý giúp tôi hiểu được phần nào con người của Tổng thống Trump.

Mới đây, tôi lại đọc được phân tích và giải thích của một người cũng đáng tin cậy không kém. Người đó không ai khác hơn là ông Michael Cohen, một luật sư đã từng sát cánh bên Tổng thống Trump trong suốt 12 năm và được xem là người chuyên dàn xếp (fixer) các vụ lùm xùm trong việc kinh doanh cũng như tai tiếng về tình dục của ông. Trong phần tựa đề cho cuốn hồi ký được dự trù phát hành vào ngày 8/9 tới đây, ông Cohen viết rằng "Trump có khả năng cư xử tử tế, nhưng ông không tử tế. Trump có khả năng đối xử rộng lượng, nhưng ông ta không hào phóng. Trump có khả năng trung thành, nhưng ông ta chỉ thích phản bội" . Cohen phát họa chân dung của ông chủ cũ của mình như sau : "Con người thật của Trump lộ rõ, đó là một kẻ gian manh, côn đồ, lừa đảo, dối trá, kỳ thị chủng tộc, một con thú dữ đói khát sục sạo, tìm kiếm con mồi" (2).

Gần đây, trên một số cơ quan truyền thông của người Việt ở Mỹ mà tôi nghe được trên mạng lưới thông tin toàn cầu, một số nhà bình luận gọi Tổng thống Trump là một người "hồn nhiên". Hồn nhiên như trẻ thơ. Trẻ thơ muốn nói gì thì nói. Trẻ thơ nói mà không biết mình nói gì. Trẻ thơ nói đó rồi chối đó.

"Hồn nhiên" như trẻ thơ thì dĩ nhiên đâu phải chịu trách nhiệm về lời nói và hành động của mình. Nhưng nhận định của ông Cohen trên đây lại cho thấy Tổng thống Trump không hề là một con người "phi luân" (amoral), nghĩa là không có khả năng phân biệt điều thiện và điều ác và như vậy không phải chịu trách nhiệm về hành vi sai trái của mình.

Theo dõi nhứt cử, nhứt động và nhứt ngôn của Tổng thống Trump, tôi đặc biệt chú ý đến một bản tin của báo Huffington Post. Hôm thứ Năm 13/8 vừa qua, trong một cuộc họp báo tại Tòa Bạch Ốc, thông tín viên kỳ cựu của báo Huffington Post là ông S.V. Date đã hỏi tổng thống Trump rằng trong suốt 3 năm rưỡi vừa qua, ông "có hối hận về tất cả những lời dối trá của ông với nhân dân Mỹ không". Tổng thống Trump hỏi lại : "Ai đã làm thế ?".Người ký giả khẳng định : "Chính ông là người đã làm thế !". Tổng thống Trump ngập ngừng một lúc và thay vì trả lời cho phóng viên Date, ông trỏ tay về hướng các ký giả để yêu cầu đặt câu hỏi khác.

Như một tài liệu thường được trích dẫn, các cuộc kiểm chứng sự kiện do báo The Washington Post thực hiện đã cho thấy kể từ khi nhậm chức đến nay, Tổng thống Trump đã nói dối không dưới 20.000 lần. Theo các sự kiện ghi nhận được, chỉ riêng về đại dịch Covid-19, ông đã nói dối trên 1.000 lần. Hậu quả như thế nào thì cứ nhìn vào con số người Mỹ bị nhiễm và chết vì Covid-19 (3).

Theo dõi tin tức về Tổng thống Trump, tôi xem thái độ ngập ngừng rồi thinh lặng của ông khi bị phóng viên Date dồn vào chân tường là "giây phút của sự thật". Như ông Michael Cohen đã nhận xét, Tổng thống Trump là người có thể cư xử quảng đại và tử tế, nhưng ông đã chọn sự gian manh và độc ác. Điều đó có nghĩa là trong nội tâm sâu kín, cũng như mọi người bình thường, tiếng nói lương tâm của ông vẫn còn hoạt động. Thái độ ngập ngừng và thinh lặng của ông khi bị chất vấn về thói dối trá cho thấy ông vẫn nhận biết rằng dối trá là một điều xấu về mặt đạo đức và nhìn nhận rằng mình đã nói dối. Dù có bị đè bẹp cỡ nào, tiếng nói lương tâm trong ông cũng đã trồi lên để nhắc nhở ông sự thật ấy.

Thái độ của Tổng thống Trump khi bị phóng viên Date chất vấn về thói dối trá lừa bịp của ông làm tôi nhớ lại một câu chuyện trong Kinh Thánh của Do Thái và Kitô giáo. Chuyện kể rằng vua David đã cướp vợ của một viên sĩ quan và dàn cảnh để giết ông. Một vị ngôn sứ đã đến gặp nhà vua và kể câu chuyện về một người phú hộ đã cướp một con bê con vốn là tài sản duy nhứt của một người láng giềng nghèo. Nghe thế, vua David đã đùng đùng nổi giận và hỏi tên phú hộ đó là ai. Vị ngôn sứ mới ôn tồn nói : "Người đó chính là ngài". David đã thinh lặng. Câu nói của vị ngôn sứ như một mũi tên đâm thủng tim ông. Kể từ đó, người được Thiên Chúa "tuyển chọn" (The Chosen One) đã nổi tiếng vì sự sám hối của ông. Các tín đồ Kitô giáo Mỹ và nhứt là những người đồng đạo công giáo của tôi hẳn cũng đã thuộc nằm lòng câu chuyện này. Có bao giờ người ta tự hỏi : liệu hối hận và sám hối có trong tự điển của người được Thiên Chúa "tuyển chọn" là tổng thống Trump không ?

Tổng thống Trump nhận biết nói dối là một điều xấu và thinh lặng như một thừa nhận mình đã nói dối. Vậy thì tại sao vẫn có nhiều người, mặc dù biết rõ ông là một kẻ dối trá, vẫn chạy theo ông, tôn sùng ông, sống chết cho ông ? Đây cũng là một hiện tượng kỳ quái trong Thế kỷ 21 này.

Hiện tượng này làm tôi liên tưởng đến vở kịch nổi tiếng có tựa đề "Tê Giác" (Rhinocéros) của nhà văn Pháp gốc Romania Eugène Ionesco (1909-1994). Vở kịch mở đầu với cảnh nhân vật chính là ông Beranger đang ngồi tán gẫu với bạn bè trong một quán cà phê trong thành phố thì bỗng dưng một con tê giác xuất hiện. Nhiều người bắt đầu lo sợ không biết điều gì sẽ xảy ra trong thành phố. Ngày hôm sau, một người phụ nữ hớt ha hớt hãi chạy đến sở làm của ông Beranger để báo tin rằng chồng bà, một nhân viên của sở, đã biến thành một con tê giác. Sau đó, Beranger đến thăm một người bạn thân và nhận thấy giọng nói và cử chỉ của ông đều thay đổi. Nhìn kỹ, Beranger còn thấy trán của người bạn đã bắt đầu mọc sừng và dần dần biến thành một con tê giác. Khiếp quá, Beranger bỏ chạy. Không bao lâu con số cư dân trong thành phố biến thành tê giác ngày càng nhiều. Ngay cả ông chủ của Beranger cũng quyết định biến thành tê giác để gia nhập vào đám đông. Trong thành phố chỉ còn lại 2 người chưa chịu nhập đoàn tê giác là Beranger và người tình của ông là nàng Daisy. Nghĩ rằng họ là những người duy nhứt còn lại trên trên trái đất, Beranger và Daisy nhận ra sứ mệnh cao cả của họ là phải tiếp tục làm người để duy trì dòng giống loài người trên trái đất. Nhưng Daisy bắt đầu hồ nghi về sứ mệnh ấy. Rồi cũng như mọi người trước đó, cô quyết định biến thành tê giác để gia nhập vào đoàn người hóa thú. Chỉ còn lại một mình, Beranger định bỏ cuộc. Nhưng cuối cùng, ông cương quyết sống với nhân phẩm, cá tính và những giá trị đạo đức. Câu nói cuối cùng trong vở kịch "Tê giác" của nhà văn Ioneso là "Tôi không đầu hàng" (Je ne capitule pas).

Áp phích quảng cáo Vở kịch "Tê Giác" (Rhinocéros) của Eugène Ionesco (1909-1994)

Với vở kịch "Tê giác", hẳn nhà văn Ionesco muốn ám chỉ đến những con quái vật như Hitler và Stalin và cả một đám đông khổng lồ tình nguyện hóa thú để chạy theo chúng. Nhìn vào những gì đang diễn ra trong các chế độ độc tài, chuyên chế và dân túy hiện nay tôi thấy vở kịch của nhà văn Ionesco vẫn còn mang tính thời sự. Do ngu dốt, mù quáng, cuồng tín... con người tự nguyện hóa thú để chỉ được ăn những chiếc bánh vẽ. Đến lúc nhận ra mình được cho ăn bánh vẽ thì đã muộn và chỉ còn biết chua xót thốt lên như thi sĩ Chế Lan Viên : "Chưa cần cầm lên nếm, anh đã biết là bánh vẽ. Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn cầm lên nhấm nháp".

Vở kịch "Tê giác" của nhà văn Ionesco còn gợi lên cho tôi một chân lý sâu xa về con người. Con người chỉ thực sự là người khi họ dám đứng thẳng bằng đôi chân của phẩm giá, của những giá trị đạo đức và sẵn sàng tuyên bố không đầu hàng trước những sức mạnh của sự Dữ như dối trá, gian manh, lừa đảo, hận thù...

Chu Văn

(18/08/2020)

1. Mary Trump, Too Much and Never Enough, How my Family Created the Wold’s Most Dangerous Man, trg 268.

2. Michael Cohen, "Bất trung, Lời nói đầu: Con người thật của Donald Trump"

3. Trump had no response when asked if he regrets all his lies

Thuật hùng biện cho thời đại dịch

Chu Văn

Trong tang lễ của cố Dân biểu Mỹ John Lewis hôm thứ Năm 30 tháng Bảy vừa qua, một thiếu niên 12 tuổi đã đọc bài thơ có tựa đề bằng tiếng La Tinh “Invictus”. Sở dĩ được đọc trong tang lễ của  ông Lewis, một trong những biểu tượng của cuộc tranh đấu cho quyền bình đẳng, nhứt là quyền được đi bầu của người Mỹ gốc Phi Châu hồi thập niên 1960 là bởi vì đây là bài thơ ưa thích nhứt của ông.

“Invictus” trong tiếng La Tinh có nghĩa là bất khuất hay vô địch. Người bất khuất là người không đầu hàng trước bất cứ một kẻ thù nào, ngay cả cái chết. Tác giả của bài thơ nổi tiếng này là thi sĩ Anh William Ernest Henley (1849-1903). Bài thơ được cảm hứng từ cuộc chiến đấu chống lại bệnh tật của ông. Năm 16 tuổi, vì bị lao xương, chân trái của ông bị hoại tử cho nên phải bị cắt bỏ. Năm năm sau, nhận thấy bệnh lao có thể di căn sang các cơ phận  khác, các bác sĩ đề nghị nên cắt bỏ cả chân phải. Nhưng nhà thơ đã không chịu đầu hàng. Cuối cùng, sau nhiều cuộc giải phẩu, chân phải của ông đã được chữa lành. Trong thời gian dưỡng bệnh, ông đã sáng tác bài thơ “Invictus”. Bài thơ có những câu như: “Dù có đầy máu me, tôi vẫn không chịu cúi đầu”. “Dù có bị đe dọa trong hàng bao năm trời, tôi cũng vẫn sẽ mãi mãi không sợ hãi”. Cuối bài thơ, ông khẳng định: “Tôi làm chủ định mệnh của tôi. Tôi là thuyền trưởng của linh hồn tôi”.

Bài thơ “Invictus” đã mang lại một nguồn cảm hứng lớn lao cho ông Lewis. Trong bài điếu văn đọc trong tang lễ của ông, cựu Tổng thống Barack Obama đã kể lại rằng năm chỉ mới 20 tuổi, ông Lewis đã “dốc tất cả 20 năm đó ra giữa bàn, đánh cược tất cả mọi điều để làm tấm gương về sự thách thức với quy ước hàng thế kỷ, với nhiều thế hệ bạo lực tàn nhẫn cùng vô số sỉ nhục hàng ngày mà người Mỹ gốc Phi Châu phải gánh chịu”. Năm 25 tuổi, Lewis đã “lãnh đạo đoàn tuần hành từ Selma đến Montgomery (Tiểu bang Alabama), dù được cảnh báo rằng Thống đốc Wallace đã ra lệnh cho binh lính sử dụng bạo lực...Và như cựu Tổng thống Obama ghi lại: “Xương của họ bị nứt bởi gậy chày giáng xuống, mắt phổi nghẹn lại với hơi cay. Lewis bị đánh vào đầu, ngỡ rằng mình sẽ chết. Quanh anh là cảnh tượng những người Mỹ trẻ ôm miệng, máu chảy, bị chà đạp. Họ là nạn nhân của bạo lực được chính phủ ủng hộ ngay trên chính đất nước của mình”. Nhưng đó cũng chính là lúc ông Lewis đã chiến thắng. Cựu Tổng thống Obama nói: “Điều tôi tưởng tượng thoạt đầu vào ngày hôm đó là những người lính nghĩ rằng họ đã chiến thắng. Tưởng tượng họ đã nói rằng “chúng tôi đã cho chúng bài học”. Rằng họ đã giữ gìn, bảo vệ được một hệ thống phủ nhận nhân tính căn bản của đồng bào mình.” Nhưng những người sử dụng bạo lực đã lầm: “Lời của họ (người Mỹ gốc Phi Châu) đã đến Tòa Bạch Ốc, đến tai Tổng thống Lyndon Johnson, người con của miền Nam. Ông bảo: “Chúng ta sẽ vượt qua” và rồi Đạo Luật về Quyền Bỏ Phiếu đã được ký thành sắc lệnh” (1).

Cố Dân biểu Lewis đã tỏ ra kiên cường, bất khuất trong cuộc tranh đấu của ông. Trước ông, bài thơ “Invictus” của thi sĩ Henley cũng đã từng là nguồn cảm hứng cho một người da đen nổi tiếng khác trong lịch sử nhân loại. Người đó là cố Tổng thống Nelson Mandela của Nam Phi. 27 năm bị tù đày, nhưng ông Mandela vẫn tỏ ra kiên cường, bất khuất để rổi cuối cùng chiến thắng và đánh bại chế độ phân biệt chủng tộc của người da trắng tại Nam Phi và trở thành người da đen đầu tiên được bầu làm tổng thống của quốc gia Phi Châu này. Cố Tổng thống Mandela đã cho biết bài thơ “Invictus” là nguồn cảm hứng mang lại sức mạnh, tinh thần bất khuất cho ông trong cuộc tranh đấu của ông. Chính vì vậy mà năm 2009, tài tử gạo cội kiêm đạo diễn Clint Eastwood đã thực hiện cuốn phim với tựa đề “Invictus”. Cuốn phim xoay quanh những biến cố trước và sau Giải Rugby Thế giới được tổ chức tại Nam Phi hồi năm 1995. Hai nhân vật chính trong cuốn phim là cố Tổng thống Mandela và ông Francois Pienaar, thủ quân của đội tuyển quốc gia Nam Phi. Trước năm 1995, tức một năm trước khi chế độ phân biệt chủng tộc tại Nam Phi cáo chung và ông Mandela được bầu làm tổng thống, Rugby là một môn thể thao chỉ dành riêng cho người da trắng như Hòa Lan, Đức và Pháp,  trong khi đó, vì thù ghét người da trắng, người da đen cũng thù ghét luôn cả môn thể thao này. Nếu có đi xem bất cứ một cuộc thi đấu nào với nước ngoài, người da đen cũng chỉ vào sân vận động để ủng hộ đối thủ của đội nhà mà thôi.

Năm 1995 là năm đầu tiên Nam Phi đứng ra tổ chức Giải Rugby Thế giới, Tổng thống Mandela đã xem đây như cơ hội để kêu gọi xóa bỏ hận thù, đoàn kết quốc gia, hòa giải dân tộc. Khi lên tiếng công khai ủng hộ đội tuyển quốc gia, ông đã gởi đi một thông điệp rõ ràng rằng đội tuyển quốc gia không phải là một đội tuyển riêng của người da trắng, mà là đội tuyển của mọi người Nam Phi. Năm đó, đội tuyển quốc gia Nam Phi đã  đoạt chức vô địch sau khi đánh bại đội Tân Tây Lan. Cả nước Nam Phi ăn mừng chiến thắng. Đội tuyển Nam Phi đã trở thành niềm kiêu hãnh của mọi người Nam Phi. Năm 1995, trong đội tuyển quốc gia Nam Phi chỉ có một cầu thủ da đen. Ngày nay, đội tuyển này gồm nhiều người da đen và hiện một người da đen đang là thủ quân của đội (2).

“Invictus”, người vô địch trong cuốn phim mà Clint Eastwood muốn đề cao không hẳn là đội tuyển Rugby Nam Phi, mà chính là cố Tổng thống Mandela. Ông Mandela đã xứng đáng với tước hiệu “vô địch” bởi vì khí giới giúp ông chiến thắng không phải là hận thù, bạo động, mà là khoan nhượng, cảm thông, yêu thương và tha thứ ngay cả đối với kẻ thù của mình. Xuất thân là một luật sư, cố Tổng thống Mandela vốn có tài hùng biện. Nhưng trong suốt cuộc tranh đấu và nhứt là thời gian lãnh đạo đất nước, ông thuyết phục người khác không bằng lời nói suông, mà bằng tinh thần khoan nhượng, bao dung, cảm thông và tha thứ.

Cũng như cố Tổng thống Mandela, tất cả những nhà tranh đấu bất bạo động như cố Mục sư Martin Luther King, như  cố Dân biểu John Lewis, đều đi theo dấu chân của cha đẻ của chủ trương tranh đấu bất bạo động là Mahatma Gandhi (1869-1948). Linh hồn của chủ trương này là “Satyagraha”. Được chính vị cha già của dân tộc Ấn Độ sáng chế, “Satyagraha” trong tiếng Phạn có nghĩa là kháng cự bằng sự thật. Bàng bạc trong tất cả những bài diễn văn hay phát biểu của mình, tất cả các nhà tranh đấu bất bạo động đều nhấn mạnh đến sự thật. Qua họ, câu nói của Chúa Giêsu “Sự thật sẽ giải phóng các ngươi” được làm sáng tỏ hơn bao giờ hết.

Nói lên sự thật, tranh đấu cho sự thật, sẵn sàng sống chết cho sự thật...đó chính là sức mạnh vô địch của các nhà tranh đấu bất bạo động. Đây chính là sự hùng biện đích thực trong bất cứ cuộc tranh đấu bất bạo động nào.

Thế giới hiện đang phải chiến đấu với một kẻ thù chung nguy hiểm nhứt là siêu vi Covid-19. Qua cơn đại dịch này, người ta thấy rõ chỉ có những người dám đối đầu với sự thật mới thật sự là nhà vô địch và vô địch trong thuật hùng biện.

Thời đại dịch tôi thực sự ngưỡng mộ nữ Thủ tướng Tân Tây Lan, bà Jacinda Ardern. Mới đây, học viện có tên là “The Development Academy wing of Acuity Training” (Học viện chuyên đào luyện về suy tư và viễn kiến) đã bầu chọn bà làm “nhà lãnh đạo hùng biện và cảm thông nhứt thế giới”. Học viện này đã thu thập danh sách của những nhà lãnh đạo hùng biện nhứt sau khi đã duyệt xét trên 100 giờ phát biểu của họ, gồm có các cuộc họp báo, diễn văn và nói chuyện trước công chúng trong năm 2020. Theo học viện này, “Thủ tướng Jacinda Ardern đi theo đường lối lãnh đạo của sự đồng cảm. Bà thách thức nhận thức thông thường cho rằng truyền thông mà bày tỏ cảm xúc là dấu hiệu của sự yếu đuối. Thay vào đó, bà chọn lựa nói chuyện trước công chúng bằng sự dịu dàng”.

Đứng hàng thứ hai trong danh sách 10 nhà lãnh đạo được xem là hùng biện và cảm thông nhứt là nữ Thủ tướng Đức Angela Merkel. Người đàn bà được người dân Đức gọi một cách thân thương  là “Mẹ” (mutti) trong thời đại dịch cũng vậy. Trong tất cả những lần xuất hiện trước công chúng để nói đến cuộc chiến chống lại đại dịch, bà Merkel luôn thuyết phục người nghe bằng cách nói lên sự thật, nhưng đồng thời cũng bày tỏ sự cảm thông cao độ trước nỗi khổ đau của người dân.

Tôi không ngạc nhiên tại sao trong danh sách 10 nhà lãnh đạo hùng biện nhứt thế giới trong thời đại dịch, tôi không thấy có tên của con người quyền thế nhứt thế giới hiện nay là Tổng thống Mỹ Donald Trump. Về ông, các chuyên gia của học viện “The Development Academy” nhận xét rằng ông luôn luôn “có lối suy nghĩ ồn ào” và “phản ứng với những câu hỏi trước khi bỏ giờ ra để suy nghĩ và đưa ra những câu trả lời thích đáng” (3)

Nhà hùng biện thật sự trước tiên phải là người có suy nghĩ chín chắn, lập luận vững chắc, chớ không hẳn là người to mồm, thích ăn to nói lớn, nhưng rỗng tuếch. Trong bài “Xâu xé nhau vì Trump” đăng trên báo mạng Thông Luận-rdp.org, ông Nguyễn Gia Kiểng có ghi lại rằng trong bài diễn văn tuyên bố ra tranh cử của ông, ông Trump đã nói về những người ra tranh cử sơ bộ của Đảng Cộng Hòa như sau: “Họ đi vào, họ không biết máy lạnh không chạy. Họ toát mồ hôi như những con chó. Họ không biết phòng họp quá lớn bởi vì họ chẳng có ai ở đó. Họ làm sao có thể thắng được Nhà nước Hồi giáo”. Theo tác giả, ngay đầu bài diễn văn mà ông Trump đã nói một câu vớ vẩn như thế. Tác giả trích dẫn nhận xét của kênh giáo dục “Teach Argument” theo đó chỉ trong 3 phút đầu của bài diễn văn, đã có đến 15 lỗi lý luận. Một người khoe khoang mình là một “thiên tài ổn rất ổn định” lại thường có những phát biểu như thế trong hơn ba năm qua (4).

Không thể dùng lý luận để thuyết phục người khác cho nên  theo ghi nhận của bà Maria Trump, người cháu gái của ông, Tổng thống Trump chỉ biết lấy “gian manh làm lẽ sống”. Báo The Washington Post đếm được mỗi ngày ông nói dối đến 15.5 lần. Một cuộc phân tách mới đây của báo New York Times cho thấy hơn một nửa những “tuýt” của ông từ tháng Giêng năm 2017 đến tháng Mười Một năm 2019 là những cuộc tấn công vào người khác. Dĩ nhiên, với sự ủng hộ mù quáng mà nhiều người đã và đang dành cho ông, những lời lẽ ngớ ngẩn và thô bạo của ông luôn có ảnh hưởng. Một cuộc phân tách của  ABC News đã xác nhận có 54 hành vi bạo động trong đó những kẻ gây bạo động nhìn nhận rằng chính những lời lẽ của  Tổng thống Trump đã  xúi giục họ. Hoa Kỳ đã dẫn đầu thế giới với 5 triệu người bị nhiễm Covid-19 và hơn 160.000 người chết vì đại dịch này. Thái độ vô cảm và vô tâm của ông cũng như những lời lẽ chối bỏ sự thật, chống lại khoa học, gây hoang mang cho dân chúng...phải được xem là nguyên nhân gây ra thảm kịch này (5).

Với tôi, một nhà lãnh đạo thật sự hùng biện trong bất cứ tình huống nào, nhứt là trong thời đại dịch này, trước hết phải là một người biết tôn trọng sự thật và biết cảm thông.

Cố Dân biểu John Lewis đã qua đời hôm 17 tháng Bảy vừa qua.  Trong những giờ phút cuối đời, ông vẫn nhắn gởi một thông điệp cho những người tham gia vào cuộc tranh đấu cho sự bình đẳng và phẩm giá con người. Hãy lắng nghe ông kêu gọi: “Hàng triệu người, chỉ vì được thúc đẩy bởi sự cảm thông mà đã trút bỏ được gánh nặng của sự chia rẽ. Trên toàn quốc và khắp thế giới, các bạn đã gác qua một bên sự khác biệt chủng tộc, giai cấp, tuổi tác, ngôn ngữ và quốc tịch để đòi hỏi phải tôn trọng phẩm giá con người...Khi các sử gia đặt bút viết về câu chuyện của Thế kỷ 21, hãy để cho họ nói rằng chính thế hệ của các bạn đã trút bỏ được gánh nặng của hận thù và rằng cuối cùng hòa bình đã chiến thắng bạo lực, sự gây hấn và chiến tranh. Do đó, tôi kêu gọi các bạn, hãy bước đi trong sóng gió và hãy để cho tinh thần hòa bình và sức mạnh của hòa bình trường cửu hướng dẫn các bạn” (6).

Có lẽ chẳng có những lời lẽ nào hùng hồn hơn!

 

1. Điếu văn của cựu Tổng thống Barack Obama tại tang lễ dân biểu John Lewis https://www.nytimes.com/2020/07/30/us/obama-eulogy-john-lewis-full-transcript.html

2. Invictus: How Nelson Mandela used Rugby to unite South Africa https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/invictus-how-nelson-mandela-used-rugby-to-unite-south-africa/article29870024.ece# 

3. Compassionate: Jacinda Ardern ranked wold’s most eloquent leader 

https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12352492

4. Xâu xé nhau vì Trump 

https://thongluan-rdp.org/quan-di-m/item/18283-xau-xe-nhau-vi-trump

5. Can Anything Be Done to Rein In  the the President’speech? https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/08/how-counter-bully-pulpit/614728/

6. John Lewis’ Last Words

https://www.ajc.com/john-lewis/john-lewis-last-words/GGQ6MKJTIBHGHJ7RQXZVLQFHUA/