Giáo hoàng có bao nhiêu sư đoàn?

 

                                     

 

                          

                                                                                       

 

Ở tuổi già, tôi lú lẫn và hay quên. Bộ nhớ của tôi có lẽ đã teo tóp đi rất nhiều. Vậy mà không hiểu sao, kể từ ngày thành phố Nha Trang của tôi mở ngõ vào ngày mùng Một tháng Tư năm 1975 và ngày mùng Hai, quân đội Bắc Việt ngơ ngác tràn vào thành phố, hình như tôi không quên bất cứ điều gì. Mỗi năm cứ đến thời điểm mà người Việt tỵ nạn gọi là “Tháng Tư Đen”,  “nỗi buồn chiến tranh” trong tôi lại cứ khiến tôi ray rứt trong lòng. Cho đến nay, “Bên Thắng Cuộc” vẫn cứ huênh hoang gọi cuộc chiến huynh đệ tương tàn giữa hai miền Nam Bắc là một “cuộc chiến tranh thần thánh”. “Thần thánh” ở đâu thì tôi không thấy, mà chỉ thấy dối trá và độc ác hiện nguyên hình như một bầy quỷ dữ. Nhân danh một ý thức hệ ngu xuẩn và độc ác để sát hại hàng triệu người đồng bào ruột thịt, người ta bảo để tiến tới một xã hội “bình đẳng, không còn cảnh người bóc lột người”. Nhưng 50 năm qua, nói theo nhà văn Anh George Orwell trong quyển tiểu thuyết nổi tiếng “Trại Súc Vật”, trong xã hội mà chế độ cộng sản đã thiết lập tại Việt Nam, “tất cả mọi thú vật đều bình đẳng, nhưng có một số thú vật bình đẳng hơn những con khác” (1). Chính vì “được bình đẳng hơn”, cho nên giai cấp thống trị tại Việt Nam hiện nay tự cho mình quyền được thu tóm tất cả mọi quyền trong tay: từ quyền chiếm đoạt tài sản của quốc gia làm của riêng đến quyền sinh sát trong tay!

Mới đây tôi được một người Việt Nam có chồng Úc mời đến nhà dùng bữa cùng với một số người bạn. Người chồng Úc đã từng sống và làm việc tại nhiều nơi ở Việt Nam trong nhiều năm cho nên xem ra rất am hiểu về tình hình Việt Nam. Vốn là một người ít nói, nhưng trong bữa ăn, cứ mỗi lần mở miệng ông đều nói rằng ở Việt Nam, cái gì cũng “Tiền”, nghĩa là không thể sống mà không tham nhũng. Quả đúng như dân gian hiện nay thường nói: “tiền là tiên là phật, tiền là sức bật lò xo, tiền là thước đo lòng người, tiền là nụ cười của tuổi trẻ, tiền là sức khỏe của tuổi già, tiền là cái đà danh vọng, tiền là cái lọng che thân, tiền là cán cân công lý...”  Trong xã hội, một khi đồng tiền đã ngự trị trên “đỉnh cao chói lọi” thì đương nhiên mọi giá trị đạo đức đều bị xuống cấp, chối bỏ và chà đạp. Từ 50 năm qua, ai cũng bảo: Việt Nam đang rơi dần vào một lỗ hổng đạo đức không đáy!  Một ý thức hệ đồi bại lấy dối trá và độc ác làm kim chỉ nam, lấy cứu cánh biện minh cho phương tiện thì đương nhiên chỉ có thể dẫn đến  một xã hội đồi bại mà thôi. Càng lúc tôi càng xác tín rằng chính trị “là đạo đức trên qui mô quốc gia”. Chính trị theo đúng nghĩa không thể là chính trị vô đạo.

Là một người tỵ nạn, tôi không quên và bao lâu còn sống còn cố gắng nhớ về tháng Tư Đen. Nhưng với tư cách là một con người,  cũng trong tháng Tư Đen, với ký ức tập thể của nhân loại, tôi cũng không ngừng cố gắng để không bao giờ quên một biến cố khủng khiếp đã từng xảy ra trong lịch sử nhân loại. Đó là cuộc sát tế sáu triệu người Do Thái do Đức quốc xã chủ xướng trong thời Đệ nhị Thế chiến. Mặc dù không hề là một nhân chứng lịch sử về biến cố, hàng năm cứ vào tháng Tư, đặc biệt năm nay, vào ngày 14 tháng Tư vừa qua, tôi cũng đã hòa nhập cùng với toàn thế giới và cách riêng người Do Thái trên khắp thế giới để tưởng niệm các nạn nhân Do Thái đã bị Đức Quốc Xã sát hại trong các trại tập trung và nhứt là trong các lò hơi ngạt. Là một con người, đứng trước cái chết, nhứt là cái chết thảm thương của một người đồng loại, dù không hề quen biết, tôi không thể không thốt lên như thi sĩ Anh John Donne (1572-1631), “cái chết của mỗi người đều làm tôi bị mất mát đi, bởi lẽ tôi gắn liền với Nhân Loại. Và bởi thế, xin đừng bao giờ hỏi rằng chuông gọi hồn ai. Chuông gọi hồn bạn đó!”

Đồng cảm với nỗi khổ đau do chính người đồng loại gây ra, tôi không thể không cảm thấy bị ray rứt và cố gắng không ngừng để hiểu tại sao con người lại gây ra khổ đau cho người đồng loại của mình. Thời mới bước vào ngưỡng cửa triết học, tôi được một vị giáo sư giao cho trách nhiệm thuyết trình trước cả lớp về câu nói nổi tiếng của nhà văn Pháp Ernest Renan (1823-1892), “Chính những tư tưởng dẫn dắt thế giới” (ce sont les idées qui mènent le monde). Có những tư tưởng thanh cao mang lại niềm cảm hứng để con người đi tìm chân thiện mỹ và sống một cuộc sống thực sự hạnh phúc. Nhưng cũng có vô số những tư tưởng đồi bại không những làm hỏng cả một đời người mà còn dẫn dắt cả một thế hệ hay nguyên một quốc gia xuống hố sâu của diệt vong. Tôi đã dẫn chứng hai trường hợp cụ thể: một là chủ nghĩa cộng sản, hai là đức quốc xã.

Chủ nghĩa cộng sản, ý thức hệ đã gây ra cái chết của cả trăm triệu sinh linh trên khắp thế giới, nay đã bị quăng vào sọt rác của lịch sử. Riêng cơn ác mộng mà Đức quốc xã đã gây ra cho cả thế giới và cách riêng người Do Thái, nó khủng khiếp đến độ không bao giờ có thể  phai mờ trong ký ức tập thể của nhân loại.

Tưởng niệm cuộc sát tế người Do Thái do Đức quốc xã chủ xướng, tôi luôn ghi khắc bài học để đời của nhà văn Mỹ gốc Do Thái Elie Wiesel (1828-2016), người đã từng sống sót từ các trại tập trung trở về và năm 1986, được trao Giải Nobel Hòa Bình. Trong bài diễn văn đọc khi đón nhận Giải thưởng cao quý này, ông tuyên bố: “Chúng ta phải luôn luôn chọn phía. Trung lập giúp kẻ áp bức, chứ không bao giờ giúp nạn nhân. Im lặng chỉ cổ võ kẻ hành hạ, chứ không bao giờ giúp người bị hành hạ”(2).

Hitler và Đức quốc xã đã không có đủ ba đầu sáu tay để thực hiện chủ nghĩa đồi bại “chủng tộc Aryan thượng đẳng” và tiêu diệt người Do Thái trên khắp Âu Châu. Rất nhiều người Đức đã ủng hộ chủ trương này. Trong số những thành phần này cũng phải kể đến vai trò của chính các tín hữu Kitô, những người gọi người Do Thái là “những kẻ giết Chúa” đáng bị nguyền rủa và tiêu diệt. Bên cạnh đó là vô số những người giữ thái độ “trung lập” bằng sự thinh lặng đồng lõa trước tội ác. Vị giáo hoàng thời đó là Piô XII đã đóng một vai trò gây nhiều tranh cãi trong cuộc diệt chủng đối với người Do Thái. Mặc dù tại Roma, vị giáo hoàng này đã âm thầm giúp đỡ nhiều người Do Thái thoát khỏi nanh vuốt của Đức quốc xã, nhưng về mặt chính thức, với tư cách là biểu tượng của một sức mạnh tinh thần và đạo đức uy thế nhứt thế giới, ngài đã không hề đưa ra bất cứ một lời tuyên bố nào về tội ác của Hitler và Đức quốc xã.

Đạo đức đích thực không cho phép con người “trung lập” khi đứng trước tội ác. Không biết đương kim Giáo hoàng Leo có lắng nghe lời nhắn nhủ của nhà văn Elie Wiesel hay rút ra bài học cay đắng từ Giáo hoàng Piô XII không, nhưng ngài đã không giữ thinh lặng trước tội ác, nhứt là tội ác nhân danh niềm tin tôn giáo.

Tổng thống Donald Trump và “bộ sậu” của ông, khi tung ra “Chiến dịch Cơn thịnh nộ Sử thi” (operation epic fury) để tấn công Cộng hòa Hồi giáo Iran, đã không ngừng trích dẫn Kinh Thánh để biện minh cho cuộc chiến mà hầu như cả thế giới đều lên án. Thế giới chưa từng ủng hộ những tội ác của chế độ thần quyền Iran đối với chính người dân của mình. Nhưng dù cho Donald Trump có gào thét kêu gọi, thế giới, do những tính toán hơn thiệt, đã không đứng về phía những kẻ đang gây ra một trong những cuộc chiến đồi bại nhứt. Riêng Giáo hoàng Leo đã thẳng thừng lên án điều mà người ta chỉ có thể gọi là một cuộc “thánh chiến” của thời đại. Lên án cuộc chiến nhân danh Thiên Chúa, ngài cũng không im lặng trước chủ trương dùng sức mạnh quân sự để hiếp đáp kẻ yếu thế. Với ngài, đó là một chủ trương vô đạo. Ngài đã mạnh mẽ lên án “ảo tưởng về quyền năng tuyệt đối” đang thúc đẩy cuộc chiến giữa Hoa Kỳ và Iran. Trong một buổi lễ cầu nguyện cho hòa bình hôm 11 tháng Tư vừa qua, ngài nói: “Đủ rồi cái kiểu tôn thờ bản thân và tiền bạc. Đủ rồi cái kiểu phô trương quyền lực! Đủ rồi chiến tranh”(3). Sở dĩ nhà lãnh đạo tinh thần của hơn một tỷ người công giáo trên thế giới đã có những lẽ mạnh bạo như thế là bởi vì trước đó đại diện của ngài tại Hoa Kỳ là sứ thần Christophe Pierre đã được triệu tập tới “Bộ Chiến Tranh” để nghe một lời khiển trách gay gắt về diễn từ của ngài. Thứ trưởng quốc phòng Mỹ là ông Elbridge Colby đã nói như đe dọa với vị sứ thần: “Hoa Kỳ có sức mạnh quân sự để làm bất cứ điều gì chúng tôi muốn làm trên khắp thế giới. Giáo hội Công giáo tốt hơn nên đứng về phía chúng tôi” (4).

Lời đe dọa trên đây không thể không khiến tôi liên tưởng đến một câu nói được gán cho đồ tể Stalin khi nói về uy thế của một vị giáo hoàng trong thời Đệ nhị Thế chiến. Theo câu chuyện được truyền tụng, trong một cuộc trao đổi với Thủ tướng Anh Winston Churchill, khi được đề nghị mời nhà lãnh đạo tôn giáo đứng ra làm trung gian để giải quyết chiến tranh, Stalin đã tuyên bố: “Đi hỏi xem giáo hoàng có bao nhiêu sư đoàn?” Hư thực thế nào không biết, chỉ có điều chắc chắn là Stalin là người chỉ tin ở sức mạnh quân sự.

Lịch sử cho thấy đôi khi cũng cần có sức mạnh quân sự để giải quyết chiến tranh và mang lại hòa bình. Nhưng cũng trong rất nhiều trường hợp, sức mạnh tinh thần và đạo đức cũng có sức đạp đổ những bức tường của độc tài và áp bức tưởng như không gì có thể lay chuyển. Một Mahatma Gandhi không cần một tấc sắc trong tay đã có thể đánh đuổi được một đế quốc hùng mạnh ra khỏi đất nước của mình. Một Nelson Mandela cũng chẳng cần một khẩu súng nào mà cũng có thể đánh đổ được một chế độ phân biệt chủng tộc để đứng lên lãnh đạo quốc gia. Về sức mạnh tinh thần và đạo đức của một nhà lãnh đạo tôn giáo, khó có thể quên hình ảnh của một Giáo hoàng Gioan Phaolô II đứng giữa một quảng trường của một thủ đô Balan cộng sản để kêu gọi đám đông: “Đừng sợ hãi!” Ít hay nhiều lời kêu gọi ấy cũng đã góp phần vào sự cáo chung của chế độ cộng sản tại Balan và ảnh hưởng đến sự sụp đổ của cả khối Đông Âu cộng sản hồi cuối thập niên 1980. Có lẽ cũng tin tưởng ở sức mạnh tinh thần và đạo đức ấy cho nên sau khi bị Tổng thống Trump tấn công và chính phủ của ông đe dọa, Giáo hoàng Leo đã khẳng khái đáp trả: “Tôi không sợ Trump”(5).

Lời tuyên bố này không thể không khơi dậy trong tôi niềm hy vọng và tin tưởng rằng cuối cùng sức mạnh tinh thần và đạo đức sẽ chiến thắng.

Chu Văn, cuối tháng Tư

 

 

 Chú thích

1. George Orwell, Animal Farm, Penguin Books, 2003, trg 97

2. Elie Wiesel’ s acceptance speech, on the occasion of the award of the Nobel Peace Prize in Oslo,Dec.10,1986

3. Pope Leo XIV denounces the “delusion of omnipotence”, he says fuels the Us-Israel war in Iran, Politico 4/11/2026

4. Pentagon threatened the pope after he criticized Trump, Yahoo.news 9/4/2026.

5.I do not fear Trump, says pope Leo after US president calls him “weak” , the Guardian 14/4/2026