Giải Túc Cầu Thế Giới Muôn Năm!

 

                               

 

                             

                                                                

                               

                                                                                              

Xem hầu hết các trận đấu của Giải Túc Cầu Thế Giới 2026, tôi thấy mình đã không thể nào làm khách bàng quang được. Tôi đã vui buồn, phấn khích hay thất vọng với những trận đấu của những đội tuyển tôi “bắt” hay ủng hộ. Là một công dân Úc, dẫu biết đội  tuyển gà nhà của mình “dưới cơ” so với rất nhiều đội khác, tôi vẫn thấy buồn vô hạn khi đội này bị loại khỏi vòng 32 và phải cuốn gói về sớm. Pháp quốc là trạm dừng đầu tiên trong bước đường tỵ nạn của tôi cho nên tôi vẫn luôn xem nước này như một quê hương thứ hai của mình. Chính vì thế mà tôi đã cảm thấy đau lòng khi đội tuyển Pháp bị đội tuyển Anh hạ gục trong trận đấu tranh hạng ba. Riêng về đội tuyển Argentina, tuy đã đoán trước thế nào đội tuyển Tây Ban Nha  cũng ôm lấy chiếc cúp vô địch, vậy mà tôi vẫn thấy buồn khi đội tuyển Nam Mỹ này không bảo vệ được chức vô địch hồi bốn năm trước. Tôi buồn chỉ vì tôi “mê” danh thủ Lionel Messi! Nhưng phải thú thật, trong suốt một tháng của mùa Giải Túc Cầu Thế Giới năm nay, có một lần tôi thấy mình đã không làm chủ được cảm xúc của mình. Đó là lần đội tuyển Bỉ cho đội tuyển Mỹ đo ván với tỷ số 4-1. Tôi thấy thật tội nghiệp cho đội tuyển Mỹ, nhưng chưa bao giờ tôi lại cảm thấy hả hê như lần đó. Tất cả cũng chỉ vì sự can thiệp thô bỉ của ông tổng thống Mỹ Donald Trump để ngang nhiên xé bỏ cái thẻ đỏ mà trọng tài vốn là “cha mẹ” đã áp đặt lên một cầu thủ Mỹ.

Nay thì mùa Giải Túc Cầu Thế Giới cũng đã kết thúc. Ngày vui nào cũng qua mau. Nỗi buồn nào rồi cũng vơi đi. Nhưng nhìn lại một tháng vui buồn với Giải Túc Cầu Thế Giới, tôi vẫn thấy cần phải đưa tay lên để tung hô “Giải Túc Cầu Thế Giới muôn năm!” Thật vậy, sau khi mọi cảm xúc đã lắng đọng, tôi vẫn còn nghe thấy được thông điệp của Giải này vang vọng: tình liên đới nhân loại vẫn sống mãi, thế giới vẫn mãi mãi là một ngôi làng nhỏ trong đó mọi người đều có thể xích lại gần nhau! Đó là lý do tại sao bao lâu còn sống, tôi vẫn còn say mê Giải Túc Cầu Thế Giới.

Tôi mê đá banh ngay từ lúc mới cắp sách đến trường. Nói là “cắp sách” chớ thật ra, tôi vẫn nhớ mãi một buổi sáng năm tôi lên 6 hoặc 7 gì đó, mẹ tôi mua cho tôi đúng một cuốn vần và dắt tôi đến “trường mẫu giáo” của cô giáo làng tên là Cô Sáu Thay. Cuốn vần dày độ  5 trang, vừa gọn đủ để xếp lại và nhét vào trước bụng hay sau lưng. Cô Sáu chỉ mới độ chừng 40, nhưng trông chẳng khác nào một bà già trầu: cái miệng móm vì sún răng của cô lúc nào cũng nhai trầu và phì phà điếu thuốc vấn. “Trường mẫu giáo” do cô điều khiến là một tấm phản bằng tre đặt ở hàng hiên phía trước nhà cô. Lũ trẻ độ chừng 15 đứa ngồi xếp bằng trên tấm phản. Mở đầu lớp học, cô giáo xướng “a, ă, â, bê, xê, dê, đê...”. Sau khi lũ trẻ chúng tôi “tụng” tiếp theo cho đến hết 24 chữ cái, cô Sáu bắt chúng tôi lập lại một hai lần, rồi bỏ ra ngoài để nấu cháo heo hay đuổi gà. “Tụng” đã cũng mệt cho nên lũ trẻ chúng tôi bắt đầu trêu chọc nhau hoặc cười nói huyên thuyên. Cô Sáu lại trở vô và dùng chiếc roi tre gõ lên chiếc bàn bên cạnh. Chúng tôi lại “tụng” “a, ă, â, bê, xê, dê, đê...” trở lại.

Tại trường mẫu giáo của cô Sáu Thay, tôi đã có được một số bạn đủ để rủ nhau sau mỗi buổi chiều tan học, kéo nhau ra những đám ruộng vừa mới gặt xong vào mùa khô để đá banh. Banh là bất cứ thứ gì có thể lăn được. Khi thì một bó rạ cuộn tròn lại, lúc thì một trái bưởi non. Chúng tôi chỉ chân không, đá loạn cào cào, chả có theo luật nào cả.

Sau một năm theo học ở trường mẫu giáo của cô Sáu Thay và sau khi tôi xé đâu chừng năm cuốn vần, không rõ do một phép mầu nào đó, “chữ nghĩa” đã chui vào đầu tôi lúc nào không hay biết. Biết đọc, biết viết cho nên tôi mới được thực sự “cắp sách vở” để nhập vào trường tiểu học do các nữ tu điều khiển. Tại đây, tôi đã từ giã những trái banh rạ hay banh bưởi và cũng bắt đầu làm quen với một số luật đá banh căn bản như “manh” (main) hay “ọr rơ” (hors jeu). Và dĩ nhiên, cũng trong sân trường tiểu học, tôi cũng bắt đầu làm quen với lúc đầu là những trái banh nhựa và kế đó là những trái banh bằng da được bơm cứng nhờ chiếc ruột cao su bên trong; những lúc banh bị gai tre hay thép gai đâm thủng, chúng tôi phải đi cạo mủ cao su để vá lại.

Vậy đó. Tôi lớn lên với bóng tròn. Lên trung học và đại học, lúc nào tôi cũng được chọn vào đội tuyển của trường. Sau năm 1975, do lời kêu gọi sống “khỏe” của chế độ mới, tôi lại gia nhập vào đội banh của phường khóm. Thật ra, phải “thành thật khai báo”, sở dĩ tôi tiếp tục ra sân là bởi vì mỗi tháng, các cầu thủ được phát cho 21 ký gạo. Mỗi lần thắng một trận đấu, các cầu thủ được mấy ông bầu đưa vào một tiệm ăn tương đối “sang” còn sót lại trong thành phố để tưởng thưởng cho một bữa ăn “thịnh soạn” mà phần chính của thực đơn là 2 con tôm lăn bột được gọi là “tôm hỏa tiễn”. Quả thật vào thời đó, sang lắm mới được thưởng thức đến hai con tôm còn nguyên vẹn như thế, bởi vì dân thành phố của tôi cứ đồn rằng tôm Việt Nam nổi tiếng dài nhứt thế giới, vì đầu thì ở Việt Nam còn mình ở tận bên...Liên Xô.

Lần cuối cùng tôi còn vác giày ra sân là lần đội banh của tôi tranh giải vô địch cấp phường khóm. Lần đó, mặc dù do thiếu ăn, banh chạy theo tôi nhiều hơn là tôi chạy theo banh, đội của tôi thắng giải. Với tư cách là thủ quân, tôi được trao cho giải thưởng là một bức chân dung của ông Hồ Chí Minh. Có người bảo tôi mang về “lộng kiếng”! Kể từ đó tôi chính thức giải nghệ để “tìm đường cứu nước”, chớ không phải đi “phượt” như tác giả Nguyễn Thành Nam đã viết về “Bác”. Giải nghệ, nhưng niềm say mê túc cầu trong tôi vẫn không bao giờ phai nhạt.

Nay, sau hơn nửa đời người sống ở nước ngoài và cũng đã gần đất xa trời, tôi vẫn tiếp tục say mê túc cầu hay còn gọi là bóng tròn hay bóng đá. Hầu như tôi không bỏ sót một giải túc cầu nào, từ giải các câu lạc bộ ở Âu Châu, Mỹ Châu đến giải Âu Châu và nhứt giải Túc cầu Thế giới. Niềm say mê và thưởng thức cũng khác với tuổi tác. Bên cạnh cái đẹp và gay cấn của túc cầu là những suy nghĩ về ý nghĩa của nó. Với tôi, túc cầu là phát minh vĩ đại nhứt của nhân loại. Chưa từng có môn thể thao nào mà già trẻ lớn bé hay nam phụ lão ấu ở bất cứ một góc trời nào trên trái đất này cũng đều thích. Chưa từng có môn thể thao nào có thể tập trung đông đủ mọi màu da, sắc tộc, ngôn ngữ hay tôn giáo lại với nhau.

Nhân loại đã từng bước đạt được những tiến bộ vượt bực nhờ những phát minh không ngừng nghỉ. Ngày nay thế giới đã làm một bước nhảy vọt khủng khiếp nhờ trí khôn nhân tạo. Trí khôn nhân tạo là thượng đế mới trên thế giới. Trí khôn nhân tạo có thể làm được mọi sự. Trí khôn nhân tạo đã có thể biến một lão già như ông Donald Trump thành một hoàng đế, một võ sĩ vô địch, một phi công lái máy bay rải phân lên đầu đám đông, một giáo hoàng và ngay cả một Chúa Giêsu. Xem ra không gì có thể kiểm soát được trí khôn nhân tạo. Và điều đáng sợ nhứt chính là đám mây đen tối của sự dối trá và lừa lọc đang bao trùm lên toàn thế giới do trí khôn nhân tạo đã tạo ra. Nếu có ai hỏi một lão già như tôi điều đáng sợ nhứt hiện nay là gì, tôi sẽ không ngần ngại trả lời rằng điều đó chính là trí khôn nhân tạo!

Tôi tin ở túc cầu hơn tin ở trí khôn nhân tạo. Tôi tin ở túc cầu bởi vì túc cầu luôn cổ võ tính đại đồng và tình liên đới nhân loại. Kể từ giải túc cầu thế giới 2022 được tổ chức tại Qatar, Liên đoàn Túc cầu Thế giới (FIFA) đã đề ra khẩu hiệu: “Túc cầu liên kết thế giới” (Football unites the World). Một cách kín đáo, nhưng xen vào các bảng quảng báo xung quanh các vận động trường, hàng chữ “Túc cầu liên kết thế giới” luôn hiện diện để nhắc nhở thế giới về ý nghĩa và mục đích đích thực của túc cầu. Cùng với khẩu hiệu ấy, màu cờ, sắc áo của rừng người trên khán đài và nhứt là màu da của các tuyển thủ trên sân cỏ cũng không ngừng phát đi cùng một thông điệp: thế giới là một, thế giới là một gia đình!

Trong Giải Túc Cầu Thế Giới năm nay, ngoài những pha đấu gay cấn và ngoạn mục, tôi đặc biệt chú ý đến màn trình diễn ca nhạc ở giữa hai hiệp đấu của trận chung kết giữa Tây Ban Nha và Argentina. Và trong màn trình diễn ấy, gây ấn tượng mạnh nhứt với tôi đó là ca khúc có tựa đề “We Dance” (chúng tôi nhảy múa) của ban nhạc Coldplay. Dễ thương nhứt là sự góp giọng và cử điệu của ca đoàn The PS22 Chorus, gồm các em  học sinh thuộc đủ mọi sắc tộc của một trường tiểu học tại Graniteville, Staten Island, thành phố New York. Vào giữa lúc đang diễn ra nhiều cuộc xung đột và chiến tranh do những bạo chúa mới của thời đại đang gây ra, có lẽ không gì cảm động cho bằng nghe lại những lời nhắn nhủ như: “Hỡi anh chị em, chúng ta là ai? Hỡi những vì sao làm nên giải ngân hà, tôi là bạn và bạn là tôi. Tất cả chúng ta là một gia đình...Tình yêu, chúng tôi tin ở tình yêu” (Brothers, sisters, who ara we? Stars that make a galaxy, I am you and you are me. All of us are family...Love, we believe in love...) (2).

Trong cùng một gia đình, anh chị em luôn yêu thương, đùm bọc và chăm sóc nhau. Không biết có phải vì nghĩ như thế về túc cầu không mà khán giả người Nhựt luôn làm một cử chỉ cũng thật dễ  thương sau khi tham dự một trận đấu: họ đi nhặt rác rưởi do người khác thải ra!(2) Với cử chỉ ấy, người Nhựt muốn nói: hãy nghĩ đến những người sẽ đến sau ta!

Hãy nghĩ đến những người sẽ đến sau ta, bởi vì, như đức Đạt Lai Lạt Ma đã nói, “chúng ta là những người khách (vãng lai) trên hành tinh này. Chúng ta có mặt ở đây cùng lắm là một trăm năm. Trong suốt giai đoạn này, chúng ta hãy cố gắng làm một điều gì đó tốt đẹp, hữu ích với cuộc sống của chúng ta. Nếu bạn góp phần làm cho người khác hạnh phúc, bạn sẽ tìm thấy ý nghĩa đích thực của cuộc sống”(3).

Đó là sứ điệp mà một người già như tôi thường nghiền ngẫm và lấy đó để tự vấn lương tâm mỗi lần theo dõi một trận đấu của Giải Túc Cầu Thế Giới.

Chu Văn

 

Chú thích

1. Genius.com, Coldplay we dance lyrics

2. ESPN June 30.2026, Why do Japan fans clean up the stadium?

3. goodreads.com Dalai Lama XIV quotes

 

 

 

 

 

 

 

Ngàn năm gương cũ soi kim cổ!

                                        

                                                                                                    

 

Sáng sớm, nhâm nhi ly cà phê nóng, theo dõi các trận đấu của Giải Túc Cầu Thế Giới 2026, có lúc hồi hộp, có lúc phấn khích, nhưng có lẽ do tuổi già chăng, thỉnh thoảng tôi lại trầm ngâm với ý nghĩ: không biết 4 năm nữa, mình có còn ngồi đây để xem một giải túc cầu thế giới nào nữa không?

Tính từ năm 1966, năm màn ảnh truyền hình tương đối được phổ biến ở miền Nam Việt Nam và cũng là năm tôi bắt đầu làm quen với tên tuổi của một số danh thủ túc cầu thế giới như Pelé của Ba Tây hay Johan Cruyff của Hòa Lan, tôi đã xem tổng cộng 16 giải túc cầu thế giới. Cứ mỗi một giải túc cầu thế giới thì tôi lại ngồi đếm những ngôi sao rơi rụng. “Những người muôn năm cũ”, kẻ thì vĩnh viễn ra đi, người thì lui vào quên lãng. Quả thật, thời gian và tuổi tác không cho ai được làm ngôi sao sáng mãi dù chỉ trong một góc trời!

Nói về tuổi tác, thỉnh thoảng tôi cũng “thấy sang bắt quàng làm họ” và “nổ”: tôi cùng tuổi con chó và sinh cùng năm với đến 3 ông tổng thống Mỹ là George W. Bush, Bill Clinton và Donald Trump. Năm nay, cũng như ba ông tổng thống Mỹ, tôi cũng mừng thượng thọ bát tuần. Đời người mà có được 8 lần 10 năm cũng đáng được coi như một thành tích đáng kể. Nhưng 80 năm cuộc đời cũng là thời gian để nhìn lại và tính sổ: liệu tôi có thực sự “già” theo đúng ý nghĩa của tuổi già không hay tôi đã “già đầu” mà vẫn cứ “khóc nhè” và “ăn vạ” như một đứa trẻ ba tuổi.

Tôi không biết 2 ông Bush và Clinton sẽ mừng sinh nhựt 80 ra sao. Chớ chuyện ông Trump tổ chức mừng sinh nhựt như thế nào thì cả thế giới đều đã chứng kiến. Không riêng tôi mà có lẽ bất cứ một người có chút lý trí và phán đoán bình thường nào cũng đều cho rằng mừng sinh nhựt kiểu ông tổng thống thứ 47 của Hoa Kỳ quả là quái đản. Biến Tòa Bạch Ốc thành một đấu trường đã là lố bịch quá đáng rồi. Nhưng “nhốt” các võ sĩ trong rọ để họ đấm đá nhau “chết bỏ” và vỗ tay reo hò quả là chuyện có lẽ chỉ có ở thời kỳ đồ đá.

Trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, trên khắp nước Mỹ đã có nhiều cuộc biểu tình với chủ đề “No King” (Hoa Kỳ không phải là một vương quốc!) để phản đối ý đồ của ông muốn cai trị đất nước như một quân vương khi ngồi xổm trên Hiến pháp và Luật pháp. Thật ra, Donald Trump không chỉ muốn làm vua. Ông còn muốn làm cả hoàng đế nữa khi công khai tuyên bố muốn biến Canada thành tiểu bang thứ 51 của Hoa Kỳ, chiếm Panama, Greenland của Đan Mạch hay xâm lăng ngay cả Venezuela hoặc Cuba.

Tôi nhìn thấy rõ tham vọng điên rồ muốn làm hoàng đế của ông Trump qua việc ông biến Tòa Bạch Ốc thành đấu trường cho những cuộc đấu võ tự do “chết bỏ” trong ngày mừng sinh nhựt của ông. Quang cảnh máu me trong đấu trường và những tiếng reo hò cuồng dại của cái đám đông ngồi xung quanh ông Trump trong ngày 14 tháng 6 vừa qua không thể không gợi lại cho tôi những cuộc giác đấu trong những thế kỷ đầu của Đế quốc La Mã như đã được đạo diễn Ridley Scott tái dựng trong hai cuốn phim nổi tiếng Gladiator (2000) và Gladiator II (2024).

Thời trung học, học tiếng La tinh, khi đọc được câu “Muôn tâu Hoàng đế, những kẻ sắp chết xin kính chào Ngài” (Ave Caesar. Morituri te salutant) và được giáo sư dẫn giải về lịch sử của đấu trường La Mã Colosseum và những cuộc thi đấu dã man của các võ sĩ giác đấu, tôi mơ ước được một lần đến xem tận mắt đấu trường này. Năm 1972, với cuốn phim “Mãnh long quá giang” (The Way of the Dragon), khi xem cảnh Lý Tiểu Long so găng với tài tử Chuck Norris trong đấu trường này, tôi lại càng mong muốn được đến xem tận mắt nơi đã từng diễn ra trận đấu này.

Mãi đến mùa hè năm 1985, chỉ vài năm sau khi đến Pháp, tôi đã lần mò qua Ý và bỏ ra cả một tháng trời để đi xem các di tích lịch sử của thành phố cổ La Mã. Không những đi một vòng đấu trường Colosseum, tôi cũng đã xuống tận các hang toại đạo ( catacombes), tức các nghĩa trang trong lòng đất được các tín hữu Kitô tiên khởi sử dụng như những địa đạo để lẩn tránh các cuộc bách hại của các hoàng đế La Mã.

Tôi không được may mắn để đi du lịch đến những nơi có nhiều di tích lịch sử khác trên khắp thế giới. Nhưng một tháng ở Roma, đi đâu cũng thấy những di tích lịch sử, ở đâu cũng thấy những tro tàn của lịch sử, tôi mới hiểu rằng người Ý không chỉ hãnh diện về một nền văn minh cổ kính, họ cũng cố gắng giữ lại những trang đen tối nhứt trong lịch sử để, có lẽ mượn lời của triết gia Tây Ban Nha George Santayana (1863-1952), không ngừng nhắc nhở nhau: “Những ai không nhớ quá khứ sẽ bị kết án lập lại nó”.

Những người tôn thờ ông Trump luôn xem ông như một người được Thiên Chúa tuyển chọn (the chosen one) không bao giờ sai lầm hay như một thiên tài “chuyện gì cũng nhứt”. Nhưng không cần bàn đến các chính sách của ông, chỉ cần nghe những gì ông nói hay hàng hà sa số những hàng chữ ông tuôn ra suốt đêm trên trang mạng Truth Social của ông cũng đủ để đo lường được trí thông minh, sự tỉnh táo và nhứt là trí nhớ của ông. Chẳng hạn như mới đây, khi khai trương chuyến bay đầu tiên trên chiếc chuyên cơ Boeing 747 do chính phủ Qatar tặng riêng cho ông, ông tuyên bố rằng nước Mỹ “không thể nào có thể chế tạo được một chiếc máy bay” như thế (1). Có lẽ không có học sinh tiểu học Mỹ nào mà không biết rằng Boeing là một hãng chế tạo máy bay lớn nhứt của Hoa Kỳ!

Có lẽ vì không học, không đọc hoặc không muốn nhớ lịch sử mà ông Trump đã muốn đi lại những vết nhơ của các hoàng đế La Mã khi cho tổ chức giác đấu trong Tòa Bạch Ốc để mừng sinh nhựt thứ 80 của ông.

Học sinh trung học của Miền Nam Việt Nam nào mà không thuộc lòng bài thơ “Thăng Long hoài cổ” của bà Huyện Thanh Quan. Sau khi vua Gia Long thống nhứt đất nước và dời đô vào Huế, nữ thi sĩ nhìn về cố đô Thăng Long của nhà Lê như một phế tích “nền cũ lâu đài bóng tịch dương”. Nơi đã từng suốt đêm ngày nhộn nhịp ngựa xe của các ông hoàng bà chúa, những xe tứ mã của các vương công, quốc thích, nay chỉ còn là “thu thảo”, như cỏ mùa thu vàng úa. Có khác gì hí trường Colosseum hay các lâu đài nguy nga của các hoàng đế La Mã, nay chỉ còn là những đống gạch vụn! Và dĩ nhiên, những ông hoàng đế đã từng hét ra lửa, xem mạng người như thú vật dùng để mua vui, nay chỉ còn được nhắc nhớ như những biểu tượng của tham tàn, độc ác để bị muôn đời nguyền rủa.

Có lẽ ông Trump không bao giờ học được bài học lịch sử ấy. Thật ra đâu cần phải lùi lại quá xa trong lịch sử. Chỉ trong Thế kỷ 20 vừa qua thôi, bao nhiêu bạo chúa cho xây đài dựng tượng cho mình hay cho viết tên mình khắp mọi hang cùng ngõ hẻm, rốt cục cũng cùng chung số phận của các hoàng đế La Mã. Bao nhiêu tượng đài đã bị giựt sập. Bao nhiêu tên tuổi đã bị xóa sạch. Ông Trump có lẽ không học được bài học lịch sử ấy cho nên mới cho dựng tượng của mình khắp nơi và tiếm đoạt Trung tâm Văn hóa nổi tiếng của quốc gia để viết tên mình lên đó. Từ các thương hiệu đủ loại như khách sạn, sân golf, giày dép, nước hoa, đồng hồ và ngay cả Kinh Thánh, cái gì cũng phải là Trump, Trump, Trump! Riêng nói về Kinh Thánh, lúc nào ông cũng “nổ” đây là quyển sách ông ưa thích nhứt, ông đọc nhiều nhứt! Không biết ông có bao giờ đọc và suy ngẫm Thánh Vịnh 49 trong Kinh Cựu Ước không. Ở tuổi của ông và tôi, có những câu trong bài Thánh Vịnh này thật đáng mang ra nghiền ngẫm mỗi ngày, đặc biệt câu: “Tuy họ lấy tên mình mà đặt cho miền này xứ nọ, nhưng ba tấc đất mới thật là nhà, nơi họ ở muôn đời muôn kiếp”.

Đọc câu Kinh Thánh trên đây, tôi không thể không nhớ đến Sài Gòn. Ngày 2 tháng Bảy vừa qua kỷ niệm đúng 50 năm ngày Quốc hội Việt Nam ra quyết định chính thức đổi tên Sài Gòn thành thành phố mang tên Hồ Chí Minh. Không biết ông Hồ Chí Minh có nghĩ đến việc lấy tên mình để xóa bỏ tên Sài Gòn không, nhưng việc ông tự xưng là Bác với cả dân tộc và dùng một tên khác để viết tiểu sử và tự thần thánh hóa mình là chuyện đã rõ. Riêng khuôn mặt của một “vị thánh” đã vì dân tộc mà hy sinh chuyện vợ con, nay với sự ra đi của người con của ông là ông Nguyễn Tất Trung cũng đã từ từ được lộ ra. Suốt đời, dù biết mình là con của ông Hồ Chí Minh, ông Trung đã không bao giờ dám chính thức hay công khai nhìn nhận điều đó. Bi kịch của người con có lẽ cũng là bi kịch của chính người cha. Suốt cuộc đời, ông Hồ Chí Minh đã tự đúc cho mình một tượng đài tưởng không gì có thể đạp đổ. Nay câu chuyện đã được phơi bày (2). Tượng đài của ông, dù có được đặt lên trên tượng của Đức Phật trong một số chùa chiền, cũng đã ngã đổ; ánh hào quang ông tự vẽ hay được đảng tô vẽ lên ông nay cũng đã được từ từ gỡ bỏ: ông cũng chỉ là một phàm nhân với tất cả những tham sân si như mọi người mà thôi!

Các tượng đài bị đạp đổ, các tên tuổi được đặt cho các thành phố, nếu không mai một với thời gian thì cũng bị xóa bỏ. Tượng đài hay tên tuổi cũng mong manh, bất toàn như chính kiếp người. Nhưng một trong những nghịch lý lớn trong kiếp người, như Giáo hoàng Leo XIV đã viết trong thông điệp đầu tay mang tựa đề “Sự vĩ đại của con người” (Magnifica Humanitas): “Sự hữu hạn, khi được đón nhận một cách chân thực, không hề làm suy giảm giá trị của chúng ta...Quả thực, chính vì chúng ta trải nghiệm những giới hạn, như sự mong manh, nỗi khổ đau và thất bại nên chúng ta mới có thể nhận ra phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người trong đó có cả phẩm giá của chính ta lẫn người quanh ta”(3).

Xét cho cùng, sự “vĩ đại đích thực của con người” không phải là cuộc rượt đuổi theo cái bóng của chính mình trong quyền lực, tiền tài và danh vọng, mà chính là như Albert Einstein đã viết: “cảm thấy mình hiện hữu ở đây (trên trần gian này) vì người khác, vì những người mình yêu thương và vì nhiều người khác mà số phận gắn liền với số phận của ta”(4).

Chu Văn

 

 

Chú thích:

 

1. CNN July 2, 2026 , Trump says US “ couldn’t build a plane like this” as Qatari-gifted Air Force One embarks on inaugural flight.

2. Tiếng Dân,17/06/2026, Thêm một số thông tin và hình ảnh về đại tá Vũ Trung, tức Nguyễn Tất Trung.

3. Diễn đàn Thông Luận 31/05/2026, Làm thế nào để cản lại quyền lực vô biên của AI?

4. Awakin.org, our situation on Earth

Những điều trông thấy...!

 

                       

                                                                                                   ChuVăn

Bắt chước nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, “mỗi ngày tôi (cũng) chọn một niềm vui”. Và niềm vui “mỗi ngày” và “đầu ngày” của tôi là mỗi sáng, thức dậy thật sớm, pha một ly cà phê và ngồi vào trước máy vi tính để rảo qua một vòng thế giới. Tôi hoàn toàn “mù chữ” đối với những phương tiện truyền thông hiện đại như Facebook, Instagram, Tik Tok, X (Twitter) hay Truth Social của ông Donald Trump. Còn nhờ đến trí khôn nhân tạo AI thì tôi sợ “tẩu hỏa nhập ma” lắm! Ngay cả với chiếc điện thoại cầm tay, tôi cũng “ngọng” luôn. Cùng lắm là chỉ biết sử dụng để gọi những cú  khẩn thiết cho nhà tôi mỗi khi tôi sợ đi lạc. Cũng may, nhờ hai lần giải phẫu để lau sạch cườm khô và cườm ướt khỏi hai con mắt cho nên tôi cũng tạm thời đủ “sáng mắt” mỗi khi ngồi trước máy điện toán.

Tin tức tôi đọc được hầu hết đều có trên trang mạng của những tờ báo hay đài truyền hình lớn trên thế giới. Với vốn liếng ngoại ngữ còn ở trình độ “ăn đong”, cho nên hễ bí thì tôi lại cầu cứu ông Google. Nhờ vậy mỗi ngày tôi đều học thêm được vài con chữ mới và cố gắng nhớ để luyện cho trí não bớt rơi vào tình trạng lú lẫn. Tôi cùng một tuổi với ông Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ở tuổi này mà có nhớ trước quên sau thì cũng đâu có gì lạ! Cho nên điều tôi cố gắng nhớ nhứt là nhớ rằng mình có thể lú lẫn mỗi khi có ai nhắc nhở mình. Mỗi ngày nhớ được điều đó cũng đủ làm cho tôi thấy vui rồi.

Càng vui hơn nữa khi mỗi ngày lẩn quẩn trong nhà mà vẫn cứ thấy như mình đang đi du lịch khắp thế giới và thấy mình cũng “ngang tầm thời đại” như ai và nếu có “chém gió” thì cũng có đủ “lời quê góp nhặt dông dài” với mọi người. Nghĩ như thế cho nên ngày nào tôi cũng cảm thấy đủ vui để thức dậy sớm và đi vòng quanh thế giới!

Tuy nhiên, nói theo kiểu chơi chữ của người Việt Nam, tin tức có khi cũng là “tin tức mình”. “Tức mình” theo cách hiểu riêng của tôi là “tức tối”, “bực mình”. “Tức mình” mỗi khi thấy thế sự không diễn ra như ý hay sự mong đợi của mình. “Tức mình” đến độ phẫn nộ. “Tức mình” đến độ có khi trằn trọc cả đêm. Chẳng hạn, kể từ khi một tỷ phú địa ốc chưa hề có bất cứ kinh nghiệm nào trên chính trường là Donald Trump ra tham chính, nói dối như cuội, tuyên bố những điều nghe trái tai gai mắt, làm vô số điều thất đức, xúi dục bạo loạn...lại cứ được dân chúng Mỹ sùng bái, tôn thờ. Thấy vậy mà không “tức mình” thì có lẽ chỉ có bậc thánh nhân. Được Tối cao Pháp viện “xức dầu” tấn phong làm vua, ông  tả xung hữu đột phá vỡ mọi định chế, hiên ngang ngồi xổm  trên hiến pháp, luật pháp và mọi chuẩn mực đạo đức...Thời buổi này, chứng kiến một hiện tượng như thế trong một quốc gia đã từng là ngọn hải đăng của thế giới về dân chủ mà không “tức mình” thì có lẽ nếu không “ngu” thì tôi cũng đã mất trí rồi! Mới đây thôi, một tên tội phạm là Vladimir Putin bị Tòa Hình Sự Quốc Tế ra lệnh truy nã lại được ông trải thảm đỏ đón tiếp, mời lên “quốc xế” (the beast) như một quốc khách, nhìn cảnh đó mà không “tức mình” thì có lẽ tôi chẳng còn là một người bình thường nữa!

Đó là chuyện “thời sự quốc tế”. Còn nếu  nhìn về Việt Nam, tôi lại càng cảm thấy “tức mình” hơn. Quả thật, chuyện gì ở Việt Nam cũng đều khiến tôi “tức mình” cả. Nhứt là khi nghe các nhà lãnh đạo của Việt Nam lên tiếng “dạy đời”. Như mới đây, “trong một bài phát biểu quan trọng, Tổng bí thư Tô Lâm đã khẳng định: “sự chính trực, trung thực và tử tế” là tấm khiên bảo vệ chân lý, bảo vệ con người, giúp xã hội lành mạnh và phát triển. Tuyên bố vừa kể được bộ máy tuyên truyền của Đảng khẳng định đây là thông điệp có tính định hướng tư tưởng rõ rệt trước Đại Hội Đảng lần thứ 14 sắp diễn ra”(1). Tôi vốn không quen văng tục, chửi thề. Nhưng nghe một đồ tể như ông Tô Lâm lên lớp dạy những giá trị đạo đức, tôi chỉ biết chửi thầm trong bụng. Ít ra cựu thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tỏ ra “trung thực” hơn. Hồi năm 2016, trong phiên họp cuối cùng trên cương vị thủ tướng, ông khuyên các thành viên nội các, những người cùng về hưu với ông, hãy “ráng làm người tử tế, sống tử tế”(2). Có lẽ ông ngụ ý: đã ở chóp bu quyền lực trong một chế độ độc tài xây dựng trên dối trá, tham tàn và độc ác thì đừng lên giọng dạy đời! Nghe chói tai và đau lòng lắm!

Ngoài những chuyện “tức mình” mà tôi đọc được mỗi ngày trên các trang mạng của báo đài quốc tế còn có biết bao nhiêu chuyện và hình ảnh không thể không khiến tôi phải thốt lên như cụ Nguyễn Du: “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. “Đau đớn lòng” nhứt hiện nay đối với tôi chính là thảm kịch đang diễn ra từng giây từng phút trên vùng đất mà các tín hữu Kitô lúc nào cũng thành kính nhắc đến như “Thánh Địa”. Từ hơn một năm rưỡi nay, hầu như ngày nào tôi cũng mở trang mạng của Đài Truyền Hình Al Jazeera. Đập vào mắt tôi mỗi ngày toàn là hình ảnh của chết chóc, đói khát và dĩ nhiên của sự độc ác tột cùng của con người. Chỉ tính đến đầu năm 2025, số người dân Gaza bị chính quyền Israel tàn sát đã lên đến không dưới 60.000 người, trong số này 59 phần trăm là phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi(3).

Theo báo The Lancet, một tạp chí y khoa có uy tín nhứt tại Anh quốc, “mỗi ngày trung bình có 35 trẻ em tại Gaza bị sát hại. Tính đến nay, con số các trẻ em bị giết chết trong cuộc xung đột ít nhứt lên đến 18.000 em”(4). Chết vì bom đạn đã đành, người dân Gaza còn chết vì đói khát và bệnh tật do cuộc phong tỏa của chính quyền Israel tạo ra. Theo báo cáo mới nhứt của Tổ chức Lương Nông Quốc Tế của Liên Hiệp Quốc (UNFAO), kể từ lúc quân đội Israel phong tỏa các chương trình trợ giúp nhân đạo tại Gaza, số năng lượng tối thiểu cần thiết cho mỗi người để có thể sống còn đã giảm đến 67 phần trăm. Riêng trẻ em, nếu không chết vì bom đạn, thì cũng chết vì thiếu ăn. Nếu có sống sót cũng thành phế nhân. Riêng số trẻ em bị tàn tật vì bom đạn tại Gaza được xem là cao nhứt trên thế giới hiện nay.

Có lẽ phải nghe chính miệng của trẻ em người ta mới thấu hiểu được nỗi thống khổ của người dân Gaza và nhận ra tội ác diệt chủng của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người hiện đang bị Tòa Án Quốc Tế truy nã. Trong một bài phóng sự dạo tháng Ba vừa qua, Đài Truyền Hình CNN  đã phỏng vấn một số trẻ em nạn nhân của cuộc diệt chủng. Một bé gái 8 tuổi tên là Sama Tuball đã nhìn vào một tấm gương và nói với phóng viên CNN: “Cháu cầm tấm gương vì cháu muốn chải tóc: cháu thật sự muốn được chải tóc lại”. Do thiếu dinh dưỡng và nhứt là bị chấn thương tâm lý, Sama mắc chứng rụng tóc chỉ vài tháng sau khi quân đội Israel tấn công bừa bãi vào Gaza. Theo Quỹ Nhi Đồng Quốc Tế (UNICEF) tính đến tháng Sáu vừa qua, hầu như 1.2 triệu trẻ em Gaza đểu cần được chăm sóc về tâm lý. Chấn thương tâm lý nặng đến nỗi nhiều em chỉ muốn chết. Một cuộc thăm dò với trên 500 nhân viên chăm sóc trẻ em cho biết có đến 96 phần trăm trẻ em bị chấn thương tâm lý lúc nào cũng cảm thấy cái chết như cận kề và 49 phần trăm trong số này bày tỏ “ước muốn thà  chết” hơn là sống trong những cuộc tấn công của quân đội Israel (5).

Máu chảy ruột mềm. Nhìn về thảm kịch đang diễn ra mỗi ngày như thế tại Gaza, liệu tôi có còn là một người bình thường không nếu trái tim tôi không còn thổn thức, nếu  tôi không còn biết thế nào là “đau lòng”. Tôi vẫn nhớ mãi và mang ra tâm niệm mỗi ngày câu nói của bà Jacinda Ardern, thủ tướng Tân Tây Lan hồi năm 2019. Đến thăm các nạn nhân và thân nhân của họ trong một vụ xả súng sát hại hàng loạt tại một đền thờ Hồi giáo ở Christchurch, bà Ardern đã thốt lên: “Họ (các nạn nhân) là chúng ta” (5). Nhìn về cảnh chết chóc và khốn khổ tột cùng của người dân Palestine tại Gaza, vì cố gắng sống như một con người còn có lương tâm, tôi không thể không thốt lên “họ là tôi”.

Đây cũng chính là thông điệp mà một ký giả người Palestine làm việc cho Đài Al Jazeera đã muốn nhắn gởi cho toàn thế giới trước khi bị sát hại. Tối chủ nhựt tuần trước, quân đội Israel đã ném bom vào một lều báo chí dựng trước một bệnh viện. Trong số những người thiệt mạng có ký giả Anas al-Sharif. Biết trước số phận của mình, vài giờ trước khi bị sát hại, người ký giả này đã cho đăng trên trang mạng X một thông điệp trong đó ông gọi đất nước Palestine đang bị tàn phá của ông là “nhịp tim của mọi con người yêu tự do”(6). Quả thật, chỉ có những ai yêu chuộng tự do, hòa bình và thực sự “thương người như thể thương thân” mới cảm nhận được nỗi khốn khổ mà người dân Palestine ở Gaza đã và đang trải qua. Nói cách khác, thảm kịch mà người dân Palestine ở Gaza đang trải qua vì sự độc ác của người đồng loại không thể không dày vò lương tâm của nhân loại. Trong một bài mới đây đăng trên trang mạng của Đài Al Jazeera, tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ là ông Recep Tayyip Erdogan đã viết rằng “lương tâm nhân loại đang bị thử thách tại Gaza”. Theo ông, “Thảm kịch nhân đạo đang diễn ra tại Dải Gaza không nên bị xem như chỉ là một cuộc xung đột thu hẹp trong một dải đất hẹp; đúng hơn, nó phải được nhìn nhận như một thảm họa nhân đạo đang làm tổn thương lương tâm tập thể của nhân loại trong mỗi ngày qua”(7).

Ngay từ nhỏ, mỗi khi đến nhà thờ vào mỗi buổi sáng, tôi đã được nhà đạo của tôi dạy phải luôn biết tự vấn lương tâm. Ngày nay, nếu phải tự vấn lương tâm mỗi ngày, thì tôi luôn nhìn vào những thảm kịch mà mỗi một con người trong nhân loại trên khắp thế giới, từng giây từng phút đang trải qua, do thiên tai và nhứt là do sự độc ác của chính người đồng loại của mình. Tôi không tự vấn lương tâm với những giới răn của nhà đạo của tôi, mà với câu nói của ông tổ của chủ nghĩa Marxit: “Chỉ có súc vật mới có thể quay lưng lại với nỗi khổ đau của đồng loại để chăm sóc cho bộ da riêng của mình”.

 

 

Chú thích

1. “Chính trực, trung thực, tử tế” của TBT Tô Lâm giá trị thực hay vẫn là ngôn từ dối trá, thoibao.de  16/8/2025.

2. Tuyên bố “ráng làm người tử tế” của Thủ tướng Dũng gây chú ý, voatiengviet, 26/03/2018

3. Gaza death toll 40% higher than official number, Lancet study finds, The Guardian, 11/01/2025

4. One people enriched, one people erased, Lamp, Australia, trg40

5. “Mama, I’m tired - I want to die”: Israel’s strikes in Gaza leave a generation of Palestinian Children traumatized , CNN March 18, 2025

6. “They are us” voted New Zealand’s quote of 2019, Massey News, 11/12/2019

7. Đọc thông điệp cuối cùng của ký giả Palestin Anas Al- sharif khi anh bị sát hại, Việt Báo 12/08/2025

8. The conscience of humanity is being tested in Gaza, Recep Tayyip Erdogan, Aljazeera  14 Aug 2025

Xin cho hai chữ bình yên!

 

                                     

                                                                                

                                                                                        Chu Văn

 

Tôi đã từng “mê” nước Mỹ. Tôi đã đi Mỹ không biết bao nhiêu lần. Vậy mà, cứ mỗi lần liên lạc với nhau qua điện thoại hay email, những người thân của tôi cũng như một số bạn bè ở Mỹ luôn lập lại điệp khúc: “Sao không qua Mỹ chơi?” Có lúc “bực mình” quá tôi hỏi vặn lại: “Sao không qua Úc chơi?” Và lần nào câu trả lời cũng vẫn là: “Úc xa quá!”

Mới đây, khi cái điệp khúc “Sao không qua Mỹ chơi?” được lập lại, tôi đã trả lời một cách dứt khoát: “Sợ đi Mỹ lắm”. Mà tôi sợ thiệt! Cứ nhìn cái cảnh cảnh sát di trú ICE mặc thường phục, đeo mặt nạ, muốn bắt ai thì bắt, có tặng vé máy bay tôi cũng chẳng dám qua Mỹ “chơi” nữa. Nhứt là mới đây tôi lại càng sợ đến “nổi da gà” khi nghe ông Tom Homan, người được mệnh danh là “ông Trùm biên giới”, ra lệnh cho cảnh sát di trú bắt giữ bất kỳ người nào mà chỉ cần dựa vào “chỗ ở, công việc và diện mạo bên ngoài”(1).

Nếu đến Mỹ “chơi” mà lớ ngớ ra đường, tôi có thể bị bắt giữ ngay vì gương mặt của tôi. Thời thực dân Pháp, các bà cố tổ của tôi, nhờ co giò chạy kịp trong những cuộc bố ráp và rượt bắt của lính lê dương (légionaires), mà ngày nay những hậu duệ như tôi không lai đen và nhứt là chẳng có chút tóc vàng, sợi nhỏ nào, mà trái lại da vẫn vàng và mũi vẫn tẹt. Nếu đứng giữa những người châu Mỹ La tinh, có bảo tôi trông giống người thổ dân “Quechua” thì cũng chẳng ngoa lắm. Là người Á Châu hay giống người Châu Mỹ La Tinh, đàng nào tôi cũng có thể là điểm nhắm của cảnh sát di trú ICE của Mỹ cả!

Sự kiện cảnh sát ICE của Mỹ bố ráp và bắt giữ người một cách dễ dàng như thế gợi lại cho tôi những năm tháng sống dưới chế độ cộng sản ở Việt Nam. Đi khỏi nơi cư trú của mình năm ba cây số mà không có giấy phép là bị chộp ngay. Cũng may thời đó, chỉ cần một tờ giấy đánh máy hay in ronéo cộng với một con dấu giả là xong ngay; thời đó công an làm gì có máy vi tính để mà truy tìm. Nhưng sợ nhứt là những lần bị gọi ra đồn công an để “làm việc”. Không tìm được bằng chứng thì người ta vẫn có thể đưa ra phán quyết: “anh không công khai, nhưng ngấm ngầm phản động”. Sợ là phải, bởi vì công an là Đức Chúa Trời có thể thông suốt “mọi sự trong ngoài” của ta!

Ngày nay chuyện xét hỏi hay bắt giữ như thế đã trở thành chuyện cổ tích ở Việt Nam. Cách đây hơn 15 năm, lần đầu tiên về thăm nhà, tôi run thấy rõ khi trình sổ thông hành ở phi trường Tân Sơn Nhứt. Vừa về đến nhà, người nhà đã vội lấy sổ thông hành lên phường để xin đăng ký tạm trú cho tôi. Và dĩ nhiên, ra khỏi nhà tôi cứ phải nhìn trước ngó sau và gìn giữ từng lời ăn tiếng nói. Nay mọi sự đã thực sự “đổi mới”. Ra đường chẳng còn phải sợ công an bắt giữ hay chận lại xét hỏi nữa. Có sợ chăng là sợ ăn uống bị nhiễm độc hay ra đường bị xe tung mà thôi!

Nhìn về Việt Nam và trông qua Mỹ, tự nhiên tôi có ý nghĩ ngược đời: tình trạng an toàn cá nhân ở Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ hai xem ra còn tệ hơn trong chế độ độc tài ở Việt Nam nhiều! Ngoài bạo động súng đạn khiến ở đâu cũng có thể bị chết oan, ra đường có thể bị bắt bất cứ lúc nào mà không sợ sao? Về Việt Nam tôi sợ ít, nhưng qua Mỹ tôi sợ nhiều hơn!

Cái nước Mỹ dưới thời ông Trump lúc nào cũng “Maga”, ở đâu cũng xưng là “vĩ đại”  quả thực lạ lùng quá! Dưới mắt của một người “sợ đi Mỹ” như tôi, Mỹ là một nước không có hòa bình!

Trong nhiều thập niên qua, các nhà nghiên cứu về hòa bình thế giới thường dựa vào những chỉ số như Chỉ số Hòa bình Thế giới (Global Peace Index) và Chỉ số Hòa bình Tích cực (Positive Peace Index) để đo lường sự ổn định và hài hòa xã hội của một quốc gia. Theo Chỉ số Hòa bình Tích cực, tức chỉ số về định chế và cơ cấu giúp phát triển và duy trì những xã hội hòa bình, Hoa Kỳ được xếp hạng thứ 27 trên 163 nước được khảo sát. Còn về Chỉ số Hòa bình Thế giới, tức chỉ số về tình trạng không có bạo lực và sự hiện diện của những yếu tố tích cực giúp phát triển hòa bình thì Hoa Kỳ đứng thứ 132 trong số 163 được khảo sát. Tuy nhiên, một cuộc nghiên cứu mới do Đại học Colombia và Viện Nghiên cứu Toyota thực hiện cho thấy những chỉ số về hòa bình trên đây thiếu một chiều kích cốt lõi của hòa bình: đó là cách những nhóm khác nhau trong xã hội đối xử với nhau.

Theo kết quả của những cuộc nghiên cứu về cách mà những nhóm khác nhau trong xã hội đối xử với nhau thì Hoa Kỳ gần như đứng cuối bảng, thua cả những nước như Bangladesh, Ghana và Tanzania. Đó là những quốc gia mà sự đo lường dựa trên các chỉ số về hòa bình thường cho là ít có hòa bình nhứt. Một cách cụ thể hơn, dựa trên những yếu tố như “sự khoan nhượng giữa các nhóm, sự tôn trọng, lòng tử tế, sự giúp đỡ hay nâng đỡ”, thì một lần nữa, bức tranh về hòa bình của Hoa Kỳ không mấy sáng sủa. Nếu dựa theo những yếu tố trên đây để đo lường thì Tân Tây Lan được 100 điểm, Singapore 98 điểm, còn Hoa Kỳ chỉ được 2 điểm, chỉ đứng trên Kenya, quốc gia mà có lẽ ông Donald Trump đã có lần gọi là “nước hố xí”. Một cách cụ thể, theo dữ liệu của các cơ quan truyền thông được các nhà nghiên cứu về hòa bình nhờ trí khôn nhân tạo phận tách và tổng hợp thì tình trạng xung đột, chia rẽ, kình chống giữa các nhóm như thế giới đang chứng kiến hiện nay cho thấy Hoa Kỳ không phải là một quốc gia thực sự có hòa bình (2).

Dựa vào tình trạng hài hòa xã hội để đánh giá thì rõ ràng Hoa Kỳ hiện không phải là một nước có hòa bình. Còn nếu dựa vào quan hệ quốc tế dưới thời ông Trump, Hoa Kỳ lại càng không phải là một nước có hòa bình hay yêu chuộng hòa bình. Trong bài diễn văn tuyên thệ nhiệm kỳ hai ngày 20 tháng Giêng, Tổng thống Trump tuyên bố rằng “di sản đáng hãnh diện nhứt” của ông là làm một tổng thống “xây dựng hòa bình”. Và cung cách xây dựng hòa bình của ông chính là dùng sức mạnh quân sự. Chỉ trong sáu tháng thôi, ông đã ra lệnh ném bom xuống rất nhiều nơi trên thế giới. Kể từ khi ông trở lại Tòa Bạch Ốc, Hoa Kỳ đã ít nhứt thực hiện 529 cuộc ném bom xuống trên 240 nơi tại Phi Châu, Trung Đông và Trung Á trong khi đó trong suốt 4 năm cầm quyền, Tổng thống Joe Biden, người chưa từng xưng mình là “tổng thông xây dựng hòa bình” và cũng chưa một lần “đòi” được trao tặng Giải Nobel Hòa Bình, ra lệnh ném bom xuống các nước không quá 560 lần(3). Trong cuộc vận động bầu cử, ông tố cáo Tổng thống Biden và ứng cử viên tổng thống Kamala Harris đang đưa Hoa Kỳ vào Đệ tam Thế chiến. Không kể cuộc không kích xuống Iran khiến cả thế giới phải một phen lên ruột, những cuộc dội bom của ông xuống một số nước ở Trung Đông và Phi Châu đã khiến cho không biết bao nhiêu thường dân thiệt mạng. Còn nhìn về cuộc xung đột hiện nay giữa Israel và tổ chức Hamas, nếu theo dõi trên trang mạng của Đài Al Jazeera, một cơ quan truyền thông thường được mệnh danh là Đài BBC ở Trung Đông, những ai còn có trái tim có lẽ không thể không thổn thức trước cảnh hằng ngày  Israel gây ra đói khát, chết chóc cho người dân Palestine ở Gaza. Không lay động nổi một ngón tay để chận đứng cuộc diệt chủng do đồ tể Netanyahu gây ra, vậy mà ông vẫn cứ “cằn nhằn” tại sao mình không được trao tặng Giải Nobel Hòa bình(4).

Tôi không biết rồi đây Ủy ban Nobel có quyết định trao Giải Nobel Hòa Bình cho ông Trump như đã từng trao giải thưởng cao quý này cho hai ông Henry Kissinger của Mỹ và Lê Đức Thọ của Việt Nam hồi năm 1973 không. Nhưng với cái nhìn của một người chỉ dùng cái “lẽ thường” (common sense) để mà suy xét, thì ông Trump không thể nào được xếp vào hàng ngũ những người yêu chuộng hay “xây dựng hòa bình”. Cứ nghe những gì ông nói, cách ông đối xử với người di dân và nhứt là những thông điệp ông gởi đi vào những dịp lễ tôn giáo hay quốc khánh của nước Mỹ, người ta chỉ nghe thấy một giọng hằn học đầy thù hận. Hãy thử nghe lại lời “hiệu triệu” của ông khi khai mạc ngày lễ Độc Lập 4 tháng Bảy 2025 vừa qua. Đây là nguyên văn lời ông nói về những người thuộc Đảng Dân Chủ: “Tôi thù họ”(5). Đây không phải là lần đầu tiên và duy nhứt ông bộc lộ sự thù hận đối với các đối thủ chính trị của ông. Trong suốt nhiệm kỳ một và từ sáu tháng qua, có thể nói: suốt ngày đêm, hận thù lúc nào cũng gậm nhấm tâm hồn ông. Thù hận và trả thù chính là linh hồn của sự cai trị của ông. Liệu một quốc gia đã bỏ phiếu để đưa một con người như thế lên làm nguyên thủ quốc gia có thể có hòa bình không?

Tôi sợ đi Mỹ chơi lắm. Nếu có đủ điều kiện và chọn lựa, tôi sẽ trở lại thăm Tân Tây Lan. Đây mới thực sự là một đất nước có hòa bình. Có lẽ người có công nhứt trong việc xây dựng hòa bình cho đất nước của mình chính là cựu Thủ tướng Jacinda Ardern, người lên cầm quyền khi chỉ mới 37 tuổi. Mới đây bà cho ra mắt cuốn hồi ký có tựa đề “A different kind of power” (một sức mạnh khác).  Theo phân tách của một số tác giả, một trong những bài học chính mà người ta có thể rút ra được từ quyển hồi ký của bà Ardern là: hãy biến việc “họ chống lại chúng ta” (them vs.us ) thành “chúng ta”. Thế giới đã thấy được cách hành xử của bà Ardern trong vụ khủng bố nhắm vào một đền thờ Hồi giáo tại Christchurch hồi năm 2019. Đến ngay hiện trường để an ủi các nạn nhân và thân nhân của họ, bà nói một câu để đời: “Họ là chúng ta” (they are us). Chính cử chỉ cảm thông và lời bộc bạch đó đã có sức thuyết phục dân chúng và các nhà lập pháp Tân Tây Lan ủng hộ việc kiểm soát súng ống, nhờ đó người ta không còn thấy xảy ra một vụ bạo động súng đạn nào nữa trên đất nước này.

Bài học quan trọng thứ hai được rút ra từ quyền hồi ký của bà Ardern là:  hãy làm một nhà lãnh đạo ngay trong gia đình bạn. Dù có ngồi ở đỉnh cao quyền lực, nhà lãnh đạo nào trước tiên cũng là một con người(6). Về điểm này thì người xưa đã có lý khi nói rằng muốn trị quốc hay bình thiên hạ thì hãy tu thân và tề gia trước đã. Xét cho cùng nếu không làm chủ được chính mình, nếu không thắng được cái tôi nhỏ nhen của mình, nếu không có sự an bình nội tâm thì những kẻ tự xưng là người yêu chuộng hay “xây dựng hòa bình” chỉ là những tên khoác lác.

 Chu Văn

1.Trump Border Czar Boasts ICE Can 'Briefly Detain' People Based On 'Physical Appearance'  David Moye, Huffpost July 11, 2025

2. Study: The U.S. May Be Much Less Peaceful Than We Think, Peter T. Coleman Ph. D Psycchology Today July 3, 20

3. Trump promised to be a “peacemeker’ president.He launched nearly as many airstrikes in five months as Biden did in four years, Alex Woodward, Alicia Hagoplan, The Independent  July, 16, 2025

4. All the times Trump complained about not getting a Nobel Peace Prize, Bess Levin, Vanityfair July 10, 2025

5. Trump kicks off celebration of America by declaring his hatred for democrats, Leigh Kimmins, Yahoo/News July 4.2025

 

6. What makes a good politician? Heather Rose Artushin LISW-CP, Psychology Today, June 30, 2025

 

 

Đám đông hoang dã

 

        Đám Đông Hoang Dã

                                                                                                 Chu Văn

Tôi vốn là một tên chết nhát, “ăn cỗ thì thích đi trước, lội nước thì chọn đi sau”, còn gặp khó khăn và nguy hiểm thì lại theo chiến thuật “tẩu vi thượng sách” cho nên tôi phục sát đất những người dám tách ra khỏi đám đông để lội ngược dòng. Trong nước đã và hiện có nhiều người như thế. Người ta gọi họ là những nhà bất đồng chính kiến. Bất chấp tù đày và ngay cả cái chết, họ đứng lên để tranh đấu cho nhân quyền, dân chủ và những quyền tự do căn bản của con người. Nhưng “Tù nhân Lương tâm”, có lẽ là danh xưng xứng đáng nhứt nên được trao tặng cho họ. Bởi lẽ họ là những người chọn lương tri, lẽ phải và những giá trị đạo đức làm kim chỉ nam cho cuộc sống. Và sở dĩ gọi họ là "tù nhân lương tâm" là vì dù đang sống trong hay ngoài nhà tù thì trước sau gì họ cũng bị...đi tù. 

Gần đây có một người mà tôi thực sự tâm phục khẩu phục là nhà báo Trương Huy San, người được biết đến nhiều hơn với bút hiệu Huy Đức hay Osin. Một số bạn bè và người quen của ông gọi ông là kẻ sĩ thời đại. Được biết năm 2012, ông được Đại học Harvard  bên Mỹ cấp học bổng để nghiên cứu về môn Chính trị và Công quyền. Chính trong thời gian sống tại Mỹ mà ông đã cho in và phát hành tác phẩm nổi tiếng “Bên Thắng Cuộc”. Đã từng là một bộ đội và phóng viên làm việc cho một số tờ báo quốc doanh, nhà báo Huy Đức đã có dịp tiếp cận với những sự kiện lịch sử kể từ sau năm 1975, nhứt là với các cấp lãnh đạo chóp bu của Đảng Cộng Sản Việt Nam. Những thâm cung bí sử ấy được phơi bày một cách khách quan và trung thực trong tác phẩm “Bên Thắng Cuộc”. Nhiều người Việt ở hải ngoại, sau khi đọc xong tác phẩm, đã bày tỏ lo ngại về số phận của ông, nếu ông trở về nước. “Ngày ấy, Huy Đức cũng được bộ Ngoại giao Hoa Kỳ gợi ý và các luật sư chuyên ngành Di trú, Ngoại giao và Chính trị mà chúng tôi quen biết lâu ngày nêu ý kiến “ở lại hay về”...Nhưng Huy Đức đã khẳng khái trả lời dứt khoát: “Dạ, xin cám ơn mọi người. Tôi về lại quê hương” (1). Quả như nhiều người dự đoán, nhà báo Huy Đức đã bị bắt ngày 7 tháng Sáu vừa qua, với tội danh rất quen thuộc ở Việt Nam: “lợi dụng tự do, dân chủ”. Là một nhà báo nổi tiếng lại có “quan hệ tốt đẹp” với nhiều cấp lãnh đạo, Huy Đức đã có nhiều cơ hội để leo lên các bậc thang của quyền lực, danh vọng và giàu sang như rất nhiều đảng viên cộng sản hiện nay, nhưng ông đã tách ra khỏi đám đông và chọn đi “con đường ít được đi hơn” để nói lên tiếng nói của sự thật, của lương tri và lẽ phải.

Có một người khác mà tôi cũng thực tâm ngưỡng mộ và đã mang lại cho tôi một niềm cảm hứng sâu xa là khất sĩ Thích Minh Tuệ. Ông không phải là một nhà bất đồng chính kiến. Ông cũng chưa từng thuyết pháp và cũng chẳng bao giờ chiêu mộ tín đồ. Ông chỉ là một khất sĩ muốn “tập học” sống theo Đức Phật bằng cách thực hành “Hạnh Đầu Đà”, nghĩa là ngày ngày đi bộ, sống bằng thức ăn, nước uống do bá tánh trao tặng và tối lại vào nghĩa trang hay bất cứ nơi vắng vẻ nào để qua đêm. Mặc dù lúc nào cũng tuyên bố là một phật tử theo cách thế riêng của mình, tôi không có đủ quyết tâm và nghị lực để thực hành “Hạnh Đầu Đà” như khất sĩ Thích Minh Tuệ và mặc dù ông chưa bao giờ tự xưng là “sư” hay “thày” và lúc nào cũng một mực “con con” với mọi người, tôi vẫn tôn ông lên bậc “thày” của tôi. Ông là “thày” của tôi, bởi vì như Đức Phật đã dạy, ông chính là “ngón tay” chỉ cho tôi “con đường ít được đi”, nhưng đó lại là con đường giúp tôi có thể tìm gặp lại bản thân, bởi vì như “Nhà Đạo” của tôi cũng đã dạy “chính lúc quên mình là lúc gặp lại bản thân”(2).

Trong một chế độ toàn trị nhìn đâu cũng thấy kẻ thù thì dĩ nhiên có muốn âm thầm bước đi từng bước nhỏ để quên mình cho đến cùng như “thày” Thích Minh Tuệ cũng đâu có được để yên. Sở dĩ chế độ này “ngứa mắt” và ngay cả lo sợ trước những bước chân trần đơn độc của “thày” là bởi vì, như một trong những tờ báo nổi tiếng ở Mỹ là tờ The Christian Science Monitor nhận định: “Mặc dù ông không rao giảng đạo đức, nhưng rất nhiều người coi ông là tấm gương sáng tuyệt vời, đặc biệt khi so sánh cuộc sống xa hoa của các quan chức. Người Việt đặc biệt lấy làm khó chịu trước hình ảnh thu được từ camera cảnh Bộ trưởng Công an (Tô Lâm) ăn món thịt bò dát vàng (giá gần 2000 Mỹ kim) tại một nhà hàng ở Luân Đôn cách đây ba năm” (3). Thì ra thế! Chính vì muốn kiểm soát toàn bộ tư tưởng của người dân và biến họ thành những con chó của Pavlov cho nên chế độ cộng sản rất sợ những ai dám bước ra khỏi đám đông để nếu không trực tiếp thì cũng gián tiếp lên án sự dối trá, độc ác và tham tàn của họ.

Những bước đi đơn độc và âm thầm của “thày” Thích Minh Tuệ không những là một bản cáo trạng dành cho chế độ độc tài cộng sản ở Việt Nam mà còn là một tấm gương phản chiếu hình ảnh của một đám đông bơ vơ lạc lõng, hoàn toàn mất phương hướng trong một chế độ từ hơn 70 năm qua đã đục khoét một lỗ hổng đạo đức không đáy trong xã hội. Chỉ cần đến những ngôi chùa lớn, với những tượng phật to của Giáo hội Phật Giáo quốc doanh do nhà nước kiểm soát và biến thành một công cụ để ru ngủ quần chúng, ai cũng có thể nhận diện được cái đám đông bơ vơ lạc lõng ấy. Bơ vơ lạc lõng khiến họ sẵn sàng dâng cúng tài sản, sụp lạy trước những lời xảo trá, ngây ngô đến độ ngu xuẩn của những cán bộ mặc áo cà sa.

Tôi đã từng sống trong chế độ cộng sản liền sau biến cố 1975. Dù chỉ trong một thời gian ngắn, nhưng cũng đủ để hiểu được sự khủng bố của chế độ. Ít hay nhiều, ai cũng sợ! Và chính vì sợ hãi mà con người dễ biến thành một thứ cừu non dễ bị lèo lái, điều khiển và sai khiến. Tôi rất cảm thông trước cảnh người dân Bắc Hàn khóc thảm thiết trước sự ra đi của một lãnh tụ. Đó không chỉ là những giọt nước mắt cá sấu. Nói cho cùng, trong chế độ cộng sản, đám đông là nạn nhân đáng được cảm thông, thương hại hơn là lên án. Chính vì thế mà những ai dám bước ra khỏi đám đông để sống với con người thật của mình đáng được tôn vinh là kẻ sĩ hay bậc anh hùng.

Cảm thông và thương hại đối với cái đám đông bơ vơ lạc lõng trong cái lỗ hổng đạo đức do chế độ độc tài cộng sản đào khoét ở  Việt Nam, tôi lại không hiểu được tại sao trong một nước dân chủ và tự do như Hoa Kỳ lại cũng có một đám đông mà nhà báo Huy Đức đã gọi là “hoang dã”. Trong một bài viết trước khi bị bắt vài ngày, Huy Đức đã nhận định về việc cựu Tổng thống Donald Trump bị kết án về 34 tội danh ở New York: “Trump vừa vị bồi thẩm đoàn tuyên bố có tội với tất cả 34 tội danh. Như vậy là tên tội phạm này đã từng ngồi trên ghế tổng thống Mỹ một nhiệm kỳ và vẫn còn khả năng làm tổng thống thêm một nhiệm kỳ nữa. Chúng ta đang sống trong một thời đại mà khi những kẻ thô bạo và vô liêm sỉ nhất, chỉ vì quyền lực cá nhân, cũng có thể biến một nền dân chủ như nước Mỹ trở thành đám đông hoang dã” (4).

Cũng may cho Huy Đức. Nếu còn ở Mỹ mà dám viết như thế về cựu Tổng thống Trump thì có lẽ không những bị nhiều người Việt ở Mỹ ký tên vào thỉnh nguyện thư để yêu cầu Chính phủ Mỹ trục xuất mà chắc chắn còn bị đe dọa giết chết là khác. Còn nhớ khi đại dịch Covid bùng nổ và ông Trump còn làm tổng thống, ông đã đưa ra những lời tuyên bố lố bịch và ngu xuẩn không thể tưởng tượng được về đại dịch. Có một người Việt bất đồng chính kiến vừa chân ướt chân ráo đến Mỹ là Mẹ Nấm đã “chơi dại” khi đưa ra lời kêu gọi: “Dịch bệnh nên đọc cảnh báo của các chuyên gia y tế đừng nghe lời lãnh đạo nha quý vị”. Đúng quá đi chớ! Vậy mà đã có trên 17 ngàn người Việt ở Mỹ  ký tên vào một thỉnh nguyện thư kêu gọi Chính phủ Mỹ trục xuất Mẹ Nấm về lại Việt Nam, bởi vì cô đã dám “xúc phạm” đến “tổng thống của chúng tôi” (5).

Trong một nước Mỹ, nơi tự do ngôn luận và phát biểu được xem là một trong những quyền cơ bản của con người và nhứt là khi người phát biểu chỉ nói lên sự thật, tôi không hiểu được tại sao vẫn có rất nhiều người vì tôn thờ và muốn bảo vệ lãnh tụ đã có thể hùa nhau để ăn tươi nuốt sống người khác như thế...Áp dụng thuật ngữ “đám đông hoang dã” cho đám đông ấy có lẽ cũng không quá đáng!

17 ngàn người ký tên lên án Mẹ Nấm để bênh vực cho những lời tuyên bố ngu xuẩn của một lãnh tụ quả là một số đông trong cộng đồng người Việt ở Mỹ. Nhưng nếu so với cái “đám đông hoang dã” đã và đang ăn thua đủ để tôn thờ người được Chúa “tuyển chọn” Donald Trump thì con số đó chẳng là bao. Ngay từ năm 2016, ông Trump đã hiện nguyên hình là một con người ngu dốt về mặt trí tuệ, đồi bại về đạo đức, đốn mạt về nhân cách, bại hoại về tâm lý...vậy mà có đến 80 phần trăm tín đồ Tin lành tại Mỹ đã bầu ông làm tổng thống. Cũng một tỷ lệ không suy suyển ấy đã dồn phiếu cho ông vào năm 2020. Và hiện nay, có lẽ cũng một tỷ lệ ấy vẫn muốn ông trở lại Tòa Bạch Ốc một lần nữa. Cái đám đông hoang dã ấy lại càng bày tỏ sự tin tưởng mãnh liệt hơn sau ngày ông Trump bị ám sát hụt hôm 13 tháng Bảy vừa qua. Họ tin tưởng rằng phải có bàn tay “quan phòng” của Chúa gìn giữ và che chở cho nên ông Trump mới thoát chết trong đường tơ kẽ tóc như thế. Bà vợ của người bạn thân của tôi, vốn là một người công giáo, cũng cho biết bà đã được xem một tấm hình trong đó có bóng cánh của một thiên thần che phủ phía sau ông Trump, nhờ vậy mà viên đạn đã chỉ xéo qua vành tai của ông chớ không đi xuyên qua đầu ông!

Cũng như trong suốt tám năm qua, cái đám đông hoang dã ấy tin rằng những lời “tiên tri” trong quyển Kinh Thánh của Do Thái Giáo đều đã được ứng nghiệm với ông Trump: ông chính là người được Chúa chọn để giải thoát cái nước Mỹ hiện đang bị Ma Quỷ mà hiện thân là cái đám dân chủ “thổ tả” đã và đang cố tình nhận chìm trong bóng tối của vô số tội ác (6).

Hai chữ “hoang dã” mà nhà báo Huy Đức đã sử dụng để nói về một đám đông không nhỏ người Mỹ đã và đang tôn thờ một tên gian manh vô đạo như Donald Trump như một giáo chủ, dĩ nhiên gợi lên trong tôi trước tiên hình ảnh của dã thú sống trong môi trường tự nhiên. Thú vật, nói chung, dù sống trong rừng rú hay được thuần hóa, chỉ sống theo bản năng. Chỉ có “con người, như tiến sĩ Hà Sĩ Phu đã nhận xét, với tính “Người”, mới có hai đặc trưng là lương tâm và trí tuệ (được tượng trưng bởi Trái tim và khối óc, tức Tâm và Trí”). Theo ông, như lịch sử đã chứng tỏ, về lý thuyết cũng như thực hành, Chủ nghĩa Cộng sản không có hai yếu tố Tâm và Trí ấy. Do đó, ông khẳng định: “nếu là người thì chớ là người cộng sản, vì đó là cấp bậc thấp hơn so với Con người đúng nghĩa”.

Những người như nhà báo Huy Đức hay khất sĩ Thích Minh Tuệ, đã thực sự thể hiện đến cùng những đòi hỏi của hai yếu tố Tâm và Trí ấy. Tôi khâm phục và ngưỡng mộ họ bởi vì họ là ngọn đuốc chỉ đường cho tôi thấy thế nào mới thực sự là sống cho ra Người.

 

 Chú thích:

1. Trần Kiêm Đoàn, Osin Huy Đức bị bắt. Một sự chọn lựa của kẻ sĩ thời đại, baocalitoday.com 7/06/2024

2. Lời kinh Hòa Bình của Thánh Phanxicô Assisi, lời Việt của Linh mục Kim long.

3. “A simple, selfless dissent for integrety”, The Christian Science Monitor, 24/7/2024, bản dịch của Trần Quốc Việt trên thongluan-rdp.org 3/8/2024.

4. Nguyễn Thị Sen, Nhà báo Huy Đức bị bắt, vietluan.com.au

5. Mẹ Nấm gây sóng gió trên mạng, báo Người Việt 5/4/2020.

6. Donald Trump assassination attempt triggers bizarre theory news.com.au  26/7/2024

“Về thu xếp lại”

 

 

Chu Văn

Tôi thích đọc những tản văn của một trong những tác giả nổi tiếng trong nước hiện nay là bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc. Thấm nhuần tư tưởng Phật giáo, kiến thức khoa học lại uyên bác, tác giả viết về sức khỏe, bệnh tật, tuổi già và ngay cả cái chết với giọng điệu lúc nào cũng lạc quan. Cách đây vài năm, khi bước vào tuổi bát tuần, ông đã thu thập lại những bài viết về cũng những chủ đề trên dưới tựa đề “Về thu xếp lại”.

Từ vài năm nay, nhứt là khi bước vào tuổi 75 mà bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc cho là tuổi đẹp nhứt của đời người, tôi cũng đã bắt đầu “về thu xếp lại”. Từ nơi ăn chốn ở, vườn tược cho đến quần áo...tôi đã từ từ thu dọn lại cho gọn gàng hơn. Nhưng mới đây ý tưởng “về thu xếp lại” trong tôi đã trở nên mãnh liệt và thúc bách hơn sau vài lần thăm viếng một người bạn thân vừa trải qua một cuộc giải phẫu để lấy ra một khối u trong đầu. Cuộc giải phẫu tương đối thành công.

Tôi mừng cho bạn tôi và gia đình bạn tôi. Nhưng tôi mừng cho tôi nhiều hơn. Tôi mừng vì vẫn còn một người bạn tri kỷ theo đúng nghĩa. Chúng tôi có thể chia sẻ cho nhau về đủ mọi thứ chuyện trên trời dưới đất. Ở tuổi già, tôi ngộ ra rằng có được một người bạn tâm giao là điều quan trọng nhứt. Có lúc tôi nghĩ: có được một người bạn thân trong tuổi già là có tất cả!

Những lần thăm viếng người bạn già vừa trải qua cơn bạo bệnh đã khiến tôi “về thu xếp lại” chuyện “bạn bè”. Trước kia, tôi rất thích giao du với nhiều người và cũng có rất nhiều “bạn bè”. Gặp nhau trong các bữa tiệc để chén chú chén anh là chuyện thường tình. Nhưng phải nói thẳng rằng kể từ ngày “có Trump”, cánh cửa xã hội của tôi từ từ khép lại, “bè” từ từ biến mất. Giữa đám đông “bè” nhiều hơn “bạn”, tôi cảm thấy tu chính án thứ nhứt của người Mỹ hoàn toàn không có giá trị đối với tôi nữa. Trước kia, giữa đám đông, tôi thấy mình vui vẻ, hoạt náo “tự do ngôn luận” bao nhiêu thì nay tôi lại càng thấy giá trị của châm ngôn “thinh lặng là vàng” tốt hơn bao giờ hết.  Một chút sa sẩy trong một phát biểu về “kẻ mà ai cũng biết là ai đó” cũng đủ để ăn miểng, nhứt là từ những người đồng đạo của tôi. Kể từ đó, sinh hoạt xã hội của tôi ngày càng thu hẹp lại. “Lời mẹ dặn” chọn bạn mà chơi được tôi triệt để áp dụng. Ở tuổi già, tôi thấy mình may mắn hơn nhiều người, vì tôi vẫn còn một vài người bạn tâm giao.

Song song với việc vun vén tình bạn, tôi cũng thấy mình đang “về thu xếp lại” về niềm tin tôn giáo của tôi.  Thật ra, “về thu xếp lại” về niềm tin tôn giáo không phải là chuyện ngẫu hứng tôi chỉ mới có sau những lần thăm viếng người bạn thân vừa trải qua cuộc giải phẫu, mà là chuyện trăn trở mỗi ngày của tôi. Nhưng có lẽ qua những lần thăm hỏi với hiền thê của bạn tôi mà tôi thấy ý nghĩ “về thu xếp lại” về niềm tin tôn giáo trở nên thúc bách hơn trong tôi. Thật vậy, trước và sau cuộc giải phẫu của bạn tôi, người vợ hiền của ông, vốn là một phụ nữ rất mực đạo đức, lúc nào cũng nói đến sức mạnh của niềm tin tôn giáo, đặc biệt là hiệu năng của lời cầu nguyện. Trước cuộc giải phẫu, gặp bất cứ ai bà cũng xin cầu nguyện và sau cuộc giải phẫu thành công, bà xem đó như một phép lạ và không hết lời tạ ơn Chúa.

Từ nhiều năm nay, với những ai xin tôi cầu nguyện hay nói đến “phép lạ” của lời cầu nguyện, tôi thường giữ thái độ thinh lặng. Không hiểu từ lúc nào, câu hỏi mà nhà văn Mỹ gốc Do Thái Elie Wiesel (1928-2016), khôi nguyên của giải Nobel Hòa Bình năm 1986, đã từng đặt ra cho mình lúc bị giam trong một trại tập trung Đức quốc xã: “Thượng Đế ở đâu?” cũng chính là câu hỏi mà tôi thường tự đặt ra cho mình khi đứng trước bao nhiêu thảm kịch, đau khổ, chết chóc mà những người vô tội trên khắp thế giới đã và đang trải qua từng ngày từng giờ. Elie Wiesel đã nêu lên câu hỏi ấy khi chứng kiến cảnh những người lính Đức trong một trại tập trung Đức quốc xã treo cổ một thiếu niên. Với câu hỏi “Thượng Đế ở đâu?”, cuộc hành trình niềm tin tôn giáo của tôi không còn là một chuỗi những lời van xin “phép lạ”, mà là một cuộc tra vấn Thượng Đế. Cuộc sống đức tin rốt cục với tôi là một cuộc đối thoại không ngừng với Thượng Đế về chính nỗi khổ đau và cái chết trong kiếp người.

Tôi sinh ra trong một gia đình công giáo thuần thành. Mới ba ngày tuổi, chưa mở mắt và còn đỏ hỏn, tôi đã được ẵm tới nhà thờ để được rửa tội và đặt cho một cái “tên thánh” lạ hoắc lạ huơ. Ba tuổi, vừa bập bẹ biết nói, tôi đã  được dạy để học thuộc lòng bài giáo lý vỡ  lòng: con ai? – thưa con Chúa; cháu ai? – thưa cháu ông Adong và bà Evà; dòng dõi ai? – thưa dòng dõi vua David...Thế giới thần tiên tuổi thơ của tôi là thế giới của các thiên thần, của những người hùng trong sử thi của người Do Thái và dĩ nhiên cũng của người Tây phương da trắng. Chúa Giêsu và Đức Mẹ chẳng phải là người da trắng đó sao? Qua các hình tượng của Chúa Giêsu, ánh mắt trẻ thơ của tôi nhìn người da trắng nào cũng đẹp đẽ cả. Cả thể xác lẫn tinh thần! Nhớ có lần một nữ tu thày dạy tiểu học của tôi đã thốt lên khi nhìn những người lính đánh thuê “Lê dương” (légionaire): “Sao họ giống Chúa Giêsu quá!”. Có lẽ bà quên rằng chính mấy ông giống Chúa Giêsu này từng rượt những phụ nữ trong làng tôi chạy bán sống bán chết.

Tôi đã không chọn niềm tin tôn giáo. Chính cha mẹ tôi đã trao niềm tin tôn giáo cho tôi như một sản nghiệp quí giá. Mà quí giá thiệt. Lúc nào tôi cũng biết ơn cha mẹ tôi vì đã trao cho tôi một sản nghiệp quí giá, bởi nhờ sản nghiệp đó tôi đã làm quen và hấp thụ được nền văn minh Tây Phương và cũng chính sản nghiệp ấy đã hun đúc trong tôi một lý tưởng phục vụ cao đẹp cũng như giúp tôi rèn luyện nhân cách. Nhưng cùng với sản nghiệp cao quí đó là cả một gánh nặng của vô số tội ác mà chính tôn giáo của tôi đã gây ra trong suốt dòng lịch sử của mình. Trong hàng bao thế kỷ, tôn giáo của tôi đã sử dụng bạo lực để tiêu diệt người Do Thái với lý do họ là người “kẻ giết Chúa” vì đã đóng đinh Chúa Giêsu vào thập giá. Thời Trung Cổ, với những cuộc thập tự viễn chinh nhằm chiếm lại điều được gọi là “thành thánh Giêrusalem”, tôn giáo của tôi cũng đã sử dụng bạo lực để sát hại người Hồi giáo. Song song với những cuộc thập tự viễn chinh, tôn giáo của tôi cũng đã sử dụng tối đa bạo lực để loại trừ và ngay cả xử tử một cách tàn bạo những người bị cho là lạc giáo. Rồi sang Thế kỷ 16, kể từ sau cuộc Cải Cách của Tin Lành, tôn giáo của tôi lại dính vào không biết bao nhiêu cuộc chiến tương tàn giữa những người tự xưng là tín hữu Kitô, tức bạn hữu của Đấng mà cốt lõi của những lời giáo huấn chỉ xoay quanh sự khoan nhượng, tình yêu thương, sự cảm thông và lòng tha thứ và đã chết trên thập giá để thể hiện chính lời rao giảng ấy.

Mà có riêng gì Kitô giáo của tôi đâu. Dường như tôn giáo nào, ít hay nhiều và mãi cho đến ngày nay, cũng đều sa vào con đường bất khoan nhượng và bạo lực. Tựu trung, khi cái cốt lõi của tôn giáo, như ông bà ta thường nói: “đạo nào cũng tốt vì đạo nào cũng dạy con người ăn ngay ở lành”, bị đẩy ra lề niềm tin tôn giáo thì đó chính là lúc tôn giáo chạy theo những phù phiếm, mê hoặc.

Xét cho cùng, bỏ qua một bên chủ trương bạo động, khủng bố, đấu tranh giai cấp và hận thù, Karl Marx cũng có lý phần nào khi ông lên án: “tôn giáo là thuốc phiện ru ngủ quần chúng”.

Có lẽ nắm vững chân lý “tôn giáo là thuốc phiện ru ngủ quần chúng” cho nên các đệ tử của Karl Marx ở Việt Nam ngày nay đã dùng thứ thuốc phiện đó để ru ngủ quần chúng. Sau khi thu tóm và biến Phật Giáo thành một thứ tôn giáo “nhà nước” hay được gọi một cách nôm na là “quốc doanh”, Đảng Cộng Sản Việt Nam đã thành công trong việc sử dụng tôn giáo này để mê hoặc một bộ phận không nhỏ quần chúng Việt Nam hiện nay. Tôn giáo đã trở thành một thứ tà giáo, nhưng lại có sức thu hút và mê hoặc một đám đông không nhỏ. Tiến sĩ Chu Mộng Long, một tác giả thường xuất hiện trên báo điện tử Tiếng Dân trong nước, đã nhận định về hiện tượng nầy trong một bài viết có tựa đề “Tà giáo lộng hành”: “Có thể phòng chống tham nhũng chưa đạt được như mong muốn, nhưng dẫu sao, vẫn đang được nhà nước giải quyết bằng những vụ khởi tố ra tòa. Trong khi tà giáo thì lại được tự do hoành hành. Nó tự do đến mức, chỉ cần một cá nhân cạo trọc đầu là có thể ngang nhiên tuyên truyền mê tín dị đoan, công khai những thủ đoạn lừa đảo mà hàng triệu người là nạn nhân. Việc các tăng lữ dùng ma đe dọa dân, gieo rắc sự sợ hãi trong dân để thu gom tiền vàng, nhà đất và hứa hẹn “kiếp sau” cho dân làm ma giàu sang, phú quý, là lừa đảo trắng trợn, không thể biện minh”(1).

Khi cái cốt lõi của tôn giáo bị gạt ra bên lề niềm tin tôn giáo thì tôn giáo trở thành tà giáo để mê hoặc quần chúng. Bị cực đoan hóa hay đánh mất tính khoan nhượng vốn là cốt lõi của tôn giáo, con người cũng trở nên mê muội. Trong những ngày này, thế giới đang chú ý theo dõi cuộc tổng tuyển cử tại Ấn Độ, quốc gia được xem là có nền dân chủ lớn nhứt thế giới. Đảng đang cầm quyền tại nước này có tên là Đảng Quốc gia Ấn giáo (Bharatiya Janata Party gọi tắt là BJP) muốn biến Ấn giáo thành quốc giáo. Mahatma Gandhi đã dựa vào cốt lõi của tôn giáo này là sự khoan nhượng để đề ra chủ trương tranh đấu bất bạo động và thành công trong việc chấm dứt chế độ thực dân của người Anh tại nước này. Nhưng ngày nay, tinh thần khoan nhượng ấy đã nhường chỗ cho bạo lực chống lại các tôn giáo thiểu số, đặc biệt là người Hồi giáo.

Tại một quốc gia văn minh và tiến bộ nhứt thế giới hiện nay là Hoa Kỳ tôi cũng đang nhìn thấy sự trỗi dậy của một trào lưu bất khoan nhượng tôn giáo như thế. Cựu tổng thống Donald Trump là một hiện tượng chưa từng thấy trong lịch sử của Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ. Về trí tuệ thì ngu dốt, về luân lý và đạo đức thì đồi bại, về tư cách thì đốn mạt, về tâm lý  thì bất ổn...Chỉ cần nghe những gì ông nói, cụ thể qua những lời cầu chúc sặc mùi hận thù vào những dịp lễ lớn của Kitô giáo cũng đủ để thấy tư cách của ông. Vậy mà năm 2016, người Mỹ đã bầu ông vào vị thế lãnh đạo quốc gia có nền dân chủ lâu đời nhứt thế giới cũng như lãnh đạo thế giới tự do. Chính lá phiếu của đa số tín hữu Tin Lành da trắng là yếu tố then chốt đã đưa ông lên cầm quyền. Ngày nay, mặc dù biết rõ, như trường hợp cựu Bộ trưởng Tư pháp Bill Barr, Donald Trump không có đủ tư cách để làm tổng thống, nhóm tín đồ Tin Lành da trắng này vẫn không tỏ ra suy suyển trong sự ủng hộ dành cho ông. Một thái độ như thế, nếu không gọi là mê muội, thì phải dùng tĩnh từ nào cho xác đáng hơn?

Mỗi khi suy nghĩ về những chế độ chuyên chế hay độc tài hiện hành hoặc có khuynh hướng trở thành độc tài, tôi vẫn cứ phải nhớ mãi lời của cụ Tản Đà: “Cũng bởi  thằng dân ngu quá lợn cho nên quân nó dễ làm quan”. Không biết có liên tưởng đến lời cụ Tản Đà không, một người bạn thời tỵ nạn của tôi và nay đang là một luật sư, vốn là một người ủng hộ ông Trump hết mình, đã nói như tát vào mặt tôi: “Bộ ông tưởng người Mỹ chúng tôi ngu cả sao?”

Gần đây, ở Úc Đại Lợi này, khi bàn về tình hình chính trị ở Mỹ, một người bạn trẻ, cũng đã nêu lên thắc mắc: “Có rất nhiều người Mỹ đang ủng hộ ông Trump, chẳng lẽ họ ngu cả sao!”.

Mỗi lần có ai đó biện luận như thế, tôi thường nghĩ đến hiện tượng Đức Quốc Xã của Adolf Hitler. Người dân Đức có ngu và mê muội không khi họ đưa Hitler lên cầm quyền để cai trị với bàn tay sắt và sát hại 6 triệu người Do Thái cũng như gây ra đau thương tang tóc cho cả thế giới?

Ngày 30 tháng Tư hằng năm, tôi cũng có một suy nghĩ tương tự. Đất nước có lâm  vào cuộc chiến huynh đệ  tương tàn và ngày nay đang bị cai trị bởi một lũ tham tàn độc ác, cũng bởi một nửa nước, trong đó cả một lớp trí thức khoa bảng, đã mê muội chạy theo những lời dụ dỗ của một tên điếm đàng. Một mình Hitler, một mình Hồ Chí Minh hay một mình bất cứ một nhà độc tài nào trên thế giới này...cũng không có đủ ba đầu sáu tay để gây ra tội ác, nếu không có một đám đông ngu muội tiếp tay.

Trong tiến trình “về thu xếp lại” về niềm tin tôn giáo của tôi, tôi luôn cố gắng gạt bỏ hết lớp phấn phù phiếm dễ làm cho lòng người ra cực đoan và mê muội để chỉ chú tâm sống theo cái cốt lõi của tôn giáo là tình yêu thương, sự khoan nhượng, tính cảm thông và sự tha thứ. Tựu trung cái cốt lõi ấy được gói ghém trong hai chữ “Tử tế”. Tôi nghĩ có lẽ đã cắt xén và chắt lọc giáo huấn của Phật Giáo cho đến cùng cho nên trong một cuộc phỏng vấn dành cho một nhà thần học người Ba Tây cách đây khá lâu, khi được hỏi: “Theo ngài, tôn giáo nào là tôn giáo tốt nhứt?”, nhà lãnh đạo tinh thần của Phật Giáo Tây Tạng đã trả lời: “Tôn giáo nào giúp bạn trở thành tử tế đó là tôn giáo tốt nhứt”. Nữ minh tinh Kiều Chinh có ghi lại trong cuốn Hồi ký của bà rằng trong lần gặp gỡ đầu tiên với Đức Đạt Lai Lạt Ma tại Ấn Độ dạo tháng Tư năm 2014, nhà lãnh đạo tôn giáo đã nói với bà: “I am just a simple monk. My religion is very simple, it is kindness” (tôi chỉ là một tu sĩ. Tôn giáo của tôi rất đơn giản, đó là sự tử tế)(2). Lời dạy thật đơn sơ, nhưng hẳn phải chất chứa một lẽ khôn ngoan thâm sâu. Khi con người cố gắng sống tử tế với mọi người, họ mới thật sự “sống đạo” và thoát ra khỏi sự ngu muội và u mê của mình.

 

 

 

 

Chú thích:

1. Chu Mộng Long, Tà giáo lộng hành, Thoibao.de, 26/04/2024

2. Kiều Chinh, Nghệ sĩ lưu vong, Hồi ký, Văn học Press 2021, trg 406