Thứ Hai, 30 tháng 3, 2026

Chúc mừng Phục Sinh hạnh phúc!

Hằng năm, cứ đến dịp Lễ Phục Sinh của Kitô giáo, tôi lại nhớ về Phi Luật tân là nơi tôi đã sống và làm việc trong nhiều năm.

Ở quốc gia có trên 80 phần trăm dân số theo Công giáo này, tôn giáo đã trở thành một yếu tố văn hóa ăn sâu vào cuộc sống của người dân cũng như có một tầm ảnh hưởng mạnh trong sinh hoạt chính trị. Mỗi khi ký ức khơi dậy những kỷ niệm khó quên trong những năm tháng sống tại Phi Luật Tân, tôi không thể không nhớ đến hai biến cố quan trọng mà tôi đã chứng kiến.

Trước kết là cuộc cách mạng thường được mệnh danh là “Sức mạnh của quần chúng” (People Power Revolution). Tôi vẫn nhớ mãi những ngày từ 22 đến 25 tháng Hai năm 1986. Hưởng ứng lời kêu gọi của nhà lãnh đạo tôn giáo có thế giá nhứt tại Manila là hồng y Jaime Sin, theo ước tính có đến hai triệu người đã đổ xô về đại lộ lớn nhứt ở thủ đô. Ngoài tràng chuỗi mà người ta có thể thấy trên tay các nữ tu và nhiều người, không một người nào tham gia cuộc xuống đường mang theo bất kỳ một khí giới nào. Cuộc biểu tình ôn hòa cuối cùng đã buộc Tổng thống Ferdinand Marcos, người mà rất nhiều người dân Phi vào thời điểm đó xem như một nhà độc tài, phải ra đi lưu vong.

Biến cố thứ hai luôn được tôi ghi nhớ để không ngừng tri ân Giáo hội Công giáo Phi và người dân Phi đó là cuộc tranh đấu không ngừng nghỉ của Giáo hội này để những người tỵ nạn Việt Nam đến Phi Luật Tân sau năm 1990 được phép ở lại đất nước này và nhứt là được tự do sinh sống và làm ăn trước khi được đi định cư tại một nước thứ ba. Kể từ đầu thập niên 1990, các chính phủ tại các nước Đông Nam Á ra lệnh đóng cửa các trại tỵ nạn và cưỡng bách người tỵ nạn phải hồi hương. Riêng tại Phi Luật Tân và chỉ riêng tại Phi Luật Tân, nhờ sự can thiệp và tranh đấu quyết liệt của các vị giám mục Phi cũng như của chính người dân Phi, những người tỵ nạn Việt Nam “rớt” thanh lọc, nghĩa là không được cấp quy chế tỵ nạn, đã được chính phủ Phi cho phép ở lại. Như bầy ong vỡ tổ, những người tỵ nạn Việt Nam đã bung ra khắp miền đất nước Phi để tự lực cánh sinh và bất cứ nơi nào họ đến, họ cũng đều được người dân Phi đón tiếp và giúp đỡ.

Hồi tưởng lại những năm tháng sống tại Phi Luật Tân, lúc nào trong đầu tôi cũng hiện ra những khuôn mặt lương thiện, hiếu hòa và tử tế. Với tôi đó là khuôn mặt đích thực của Kitô giáo như được Chúa Giêsu rao giảng. Nhưng dĩ nhiên, ở đâu và thời nào, khuôn mặt đích thực đó cũng đều có thể bị bóp méo đến độ dị dạng. Tôi thường có ý nghĩ ấy mỗi khi nhớ lại những ngày trước lễ Phục Sinh tại Phi Luật Tân, cách riêng ngày mà Kitô giáo gọi là Thứ Sáu Tuần Thánh. Trong ngày tưởng niệm Chúa chết, hình như cả nước Phi đều “chết” theo. Ra đường hầu như không thấy bóng của một chiếc xe nào qua lại. Lác đác trên những con đường nhựa giữa buổi trưa nắng gắt của mùa hè nhiệt đới, có những người đàn ông mình trần, đầu bịt khăn, đi chân không, dùng một chiếc roi tua tủa bằng thép để quất vào lưng đến độ máu chảy đầm đìa. Nhưng cảnh tượng ấy có lẽ không khủng khiếp bằng cuộc đóng đinh thật diễn ra tại một làng quê có tên Cutud, nằm cách Thủ đô Manila về hướng Tây Bắc khoảng hơn một giờ lái xe. Cứ mỗi ngày Thứ Sáu Tuần Thánh, ngôi làng quê nghèo hẻo lánh này bỗng trở thành một điểm du lịch thu hút không ít người trong nước cũng như từ nước ngoài. Nếu tại thị trấn Oberammergau, Đức, cứ mỗi mười năm, người dân tham gia diễn lại tuồng “Thương Khó”, tức cuộc tử nạn của Chúa Giêsu thì tại làng Cutud, năm nào cũng đều có ba người tự nguyện chịu đóng đinh vào thập giá và được treo lên. Tất cả diễn ra chỉ trong vài phút ngắn ngủi, nhưng cuộc đóng đinh chỉ có thể bị xem như một biểu lộ niềm tin hoàn toàn “ngoài luồng”, nghĩa là không phù hợp với giáo lý Kitô giáo. Các nhà lãnh đạo của Giáo hội Công giáo tại Phi Luật Tân đã không ngừng lên án một cuộc diễn tuồng như thế. Bởi lẽ ý nghĩa đích thực của cái chết của Chúa Giêsu trên thập giá đã bị bóp méo để biến thành một màn trình diễn không phải của tình thương mà là sự độc ác.

Vốn là biểu tượng cốt lõi của Kitô giáo, Thập giá cũng là hình tượng bị lạm dụng, bôi bác và xúc phạm nhiều nhứt. Đọc lại lịch sử của Kitô giáo qua mọi thời kỳ, tôi cho rằng hành động bôi bác Thập giá đã diễn ra ngay từ Thế kỷ thứ Tư khi hoàng đế La Mã là Constantinus biến Kitô giáo thành một công cụ để thống nhứt và bành trướng đế quốc. Biến cố quan trọng nhứt đã làm biến dạng Kitô giáo và cách riêng biểu tượng Thập giá chính là cuộc chiến thắng của Constantinus trên một đối thủ sừng sỏ nhứt thời bấy giờ là hoàng đế Licinius. Ông giải thích rằng trong một giấc mơ hay một thị kiến giữa ban này, ông đã nhìn thấy hiện ra bóng Thập giá với hàng chữ bằng tiếng La tinh “Cứ dấu này mà ngươi chiến thắng” (In hoc signo vinces). Kể từ đó, Thập giá và lưỡi gươm luôn song hành trong tay ông. Để đánh bại các đối thủ và cũng như để tàn sát chính những người thân của mình. Năm 326, nghĩa là chỉ ba năm sau khi giương cao Thập giá để triệt hạ đối thủ Licinius, Constantinus đã ra tay sát hại hoàng hậu Fausta và ngay cả đứa con đầu lòng của mình (1).

Điều trớ trêu là chỉ một năm trước đó, mặc dù chưa hề là một tín hữu Kitô, ông đã ra lệnh triệu tập tất cả các giám mục trong đế quốc về một dinh thự sang trọng của ông tại thành phố Nicaea, nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ. Vào thời điểm đó, Kitô giáo chưa được tổ chức thành một Giáo hội thống nhứt; rải rác trong đế quốc, mỗi vị giám mục cai quản một cộng đồng riêng rẽ, với kinh kệ và “tín điều” riêng của mỗi địa phương. Chẳng hạn, có nơi người tín hữu tin rằng Chúa Giêsu là người được Thiên Chúa sai đến, nhưng Ngài không phải là Thiên Chúa. Có nơi, người tín hữu phải tin rằng Chúa Giêsu có hai bản tính: là người thực sự bằng xương bằng thịt, nhưng lại là Thiên Chúa. Chính vì muốn giải quyết những dị biệt này mà vị hoàng đế, vốn vẫn còn là một kẻ ngoại đạo, đã triệu tập khoảng 220 vị giám mục trên toàn đế quốc về Nicaea và buộc các vị phải đưa ra một bản “tín điều” chung, dĩ nhiên, do chính những nhà “thần học” của riêng ông đề ra. Bản “tín điều” đó ngày nay thường được gọi là “Kinh Tin Kính” mà người Công giáo phải tuyên xưng trong thánh lễ ngày Chúa nhựt (2).

Kể từ công nghị đầu tiên do Hoàng đế Constantinus triệu tập tại Nicaea hay còn được gọi là công đồng chung Nicaea, Kitô giáo không những không còn bị bách hại mà còn trở thành quốc giáo trong toàn Đế quốc La Mã. Trao cho Kitô giáo “Kinh Tin Kính” Hoàng đế Constantinus cũng trao cho Kitô giáo một thanh gươm để toàn quyền “chặt chém” tất cả những tín hữu nào không tuyên xưng Kinh này. Thật vậy, kể từ đó trong Kitô giáo đã có sự phân chia rạch ròi giữa các tín hữu chính thống và những kẻ bị xem là lạc giáo. Bị tuyên án là lạc giáo có nghĩa là bị loại ra khỏi cộng đồng và ngay cả có thể bị sát hại. Những trang sử đen tối nhứt của Kitô giáo đã được viết bằng chính thanh gươm ấy: từ những cuộc Thập tự chinh suốt thời Trung Cổ qua các Tòa Điều Tra, các giàn hỏa thiêu và sau đó là những cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn giữa các Giáo hội tại Âu Châu kể từ sau cuộc Cải Cách của Martin Luther vào Thế kỷ 16.

Lịch sử đã chứng minh: nơi nào có sự nhập nhằng giữa tôn giáo và nhà nước, nơi nào Thập giá và lưỡi gươm song hành với nhau, nơi đó có chiến tranh. Cuộc chiến giữa liên minh Hoa Kỳ-Israel và Iran hiện nay, ngoài các quyền lợi chính trị và kinh tế, còn cho thấy những tác hại của sự nhập nhằng giữa tôn giáo và nhà nước. Về phía chế độ thần quyền của Iran, điều đó đã quá hiển nhiên. Còn về phía liên minh Hoa Kỳ-Israel thì sao? Bên kia vô số những động lực thúc đẩy cuộc chiến được Tổng thống Donald Trump đưa ra, người ta vẫn ngửi được mùi của trầm hương trong khói súng.

Ngày 5 tháng Ba vừa qua, một nhóm mục sư Tin Lành từ khắp nước Mỹ đã tề tựu về Tòa Bạch Ốc để “đặt tay” lên người của ông Trump và cầu nguyện xin Chúa đổ tràn ân sủng xuống ông, bảo vệ ông và ban cho ông sự khôn ngoan để tiếp tục cuộc chiến với Iran. Riêng một vị mục sư có thế giá là Tom Mullins thì xin Chúa gìn giữ ông Trump, các binh sĩ Mỹ và giúp đất nước “trở về” với vị trí “một quốc gia dưới sự cai trị của Chúa”.

Riêng Bộ trưởng Quốc phòng, nay được Trump tự ý đổi tên thành bộ chiến tranh, là ông Pete Hegseth thì cứ mỗi tháng đều đặn tổ chức một buổi cầu nguyện trong Ngũ Giác Đài. Trong một buổi cầu nguyện mới đây, ông xin Chúa ban cho “sức mạnh tàn bạo vũ bão chống lại những kẻ không đáng xót thương”. Tại một cuộc họp báo mới đây, ông Hegseth đã trích đọc một câu trong một bài Thánh Vịnh trong Cựu Ước: “Chúc tụng Chúa là Đá Tảng của con, Đấng rèn luyện hai bàn tay con để gây chiến và những ngón tay con để chiến đấu”(3).

Những lời “cầu nguyện” trên đây nghe như vọng lại giọng điệu của nhà lãnh đạo của Giáo hội Chính thống Nga là thượng phụ Kirill. Thật vậy, trong một tài liệu được cho công bố sau khi Nga xâm lăng Ukraine, thượng phụ Kirill gọi hành động xâm lăng này là một “Cuộc Thánh Chiến” (4).

Rồi đây, như thường lệ, trong sứ điệp Phục Sinh mà ông Trump sẽ gởi đến toàn dân Mỹ, có lẽ ông cũng sẽ lập lại cùng một giọng điệu chửi bới, hằn học, đầy hận thù nhắm đến những đối thủ của ông để rồi cầu chúc “Happy Easter” (chúc mừng Phục Sinh hạnh phúc).

Tôi vẫn hay thắc mắc: tại sao Lễ Giáng Sinh, người Mỹ chúc “vui” (Merry Christmas), còn Lễ Phục Sinh, họ lại chúc” hạnh phúc” (Happy Easter).

Với tôi “hạnh phúc” là một trong những ý niệm hàm hồ nhứt trong ngôn ngữ của nhân loại. Mỗi người đều có một quan niệm và trải nghiệm riêng về hạnh phúc. Và có lẽ mỗi tôn giáo cũng đề ra một “hiến chương” riêng về hạnh phúc. Riêng Kitô giáo, qua cái chết của Chúa Giêsu trên Thập giá, có lẽ cũng muốn nhắn gởi một bí quyết của hạnh phúc: con người chỉ có thể thật sự hạnh phúc khi họ biết sống vị tha, quảng đại, trao ban, nhân ái, cảm thông, tha thứ và tha thứ cho đến cùng như Đấng, khi bị treo trên Thập Giá, vẫn còn cầu nguyện: “Xin Cha tha cho chúng vì chúng lầm không hiểu việc chúng làm”(Luc 22,34).

Với ý nghĩ ấy, xin được “Chúc mừng Phục Sinh Hạnh Phúc” (Happy Easter) đến tất cả mọi người nhất là những người đang sống trong phập phồng lo sợ không biết bom rơi đạn lạc khi nào trong lúc này.

Chu Văn

Chú thích

1. Constantine the Great: the Emperor who killed his family yet venerated as a saint, Greek Reporter, December 9, 2025.

2.The Future of Faith, Harvey Cox, Harper Collins Publisher, New York, 2009, trg 99-111.

3. Evangelical prayed over Trump for the War...Yahoo news 30 March 2026.

4. Russian Orthodox Church declares “ Holy War” against Ukraine and West, Atlantic Council, April 9, 2024.

Thứ Ba, 10 tháng 2, 2026

Lỗi tại tôi mọi đàng!

Chu Văn

Mẹ tôi qua đời cuối năm âm lịch 1975. Tôi khóc mẹ nhưng cũng cảm thấy nhẹ nhõm. Bà bị tiểu đường nặng. Dù chỉ mới vài tháng sau “giải phóng”, thuốc men cạn kiệt, gia đình nào cũng trắng tay. Viễn ảnh của đói khổ và bệnh tật khiến tôi nhìn vào sự ra đi của mẹ tôi như một gánh nặng vừa được trút khỏi cho bà cũng như cho cả gia đình.

Khóc mẹ nhưng tôi tại cảm thấy thương cha nhiều hơn. Ông bỗng trở nên trầm ngâm, ít nói và “hiền như cục đất”. Đây quả là một cuộc “đổi đời” quan trọng của cha tôi. Thật vậy, lúc còn trẻ cha tôi là một lực điền với trình độ học vấn của một người chỉ mới “tốt nghiệp bình dân học vụ”, tính tình cộc cằn, thô lỗ và ngay cả vũ phu. Lúc nhỏ, tôi đã từng một vài lần chứng kiến cảnh cha tôi hành hung mẹ tôi. Với những đứa con trai trong nhà, ngoài việc cha tôi không rượu chè, cờ bạc “trai gái” lại chăm chỉ cày sâu cuốc bẫm để gia đình được đủ ăn đủ mặc, cha tôi hẳn không phải là một người cha gương mẫu để chúng tôi noi theo. Vậy mà, khi bước vào tuổi già, nhứt là kể từ sau năm 1975, cha tôi đã hoàn toàn lột xác: ông trở nên hiền lành một cách khác thường và nhứt là luôn tỏ ra cảm thông với mọi người.

Là một người công giáo thuần thành, sớm tối kinh kệ ở nhà và rất thường đi lễ mỗi ngày, có lẽ năm nào cha tôi cũng đều nghe đoạn Tin Mừng thuật lại việc Chúa Giêsu chủ tọa phiên tòa xử một người đàn bà bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình. Theo luật của ông Môi sen, người đã lãnh đạo cuộc xuất hành của người Do Thái thoát khỏi ách nô lệ bên Ai Cập, những người đàn bà như thế phải bị ném đá cho đến chết. Các biệt phái, tức “đặc vụ tôn giáo”, đã lôi người đàn bà đến trước mặt Chúa Giêsu và buộc Ngài phải xét xử: có nên ném đá người đàn bà này không? Thật ra, những người biệt phái cố tình gài Chúa Giêsu vào một cái bẫy: tha người đàn bà là chống lại luật của Môi sen, mà chuẩn thuận việc ném đá chị ta là đi ngược lại giáo lý về sự cảm thông và tha thứ mà Ngài không ngừng rao giảng. Câu chuyện kết thúc bằng phán quyết của Chúa: ai trong các ngươi là người không có tội hãy là người trước tiên ném đá chị ta! Tất cả mọi người trong đám đông đều từ từ bỏ ra về. Tôi đặc biệt chú ý đến chi tiết: những người nhiều tuổi nhứt là những người rút lui trước tiên!

Tôi tin rằng khi bắt đầu bước vào tuổi già, cha tôi hẳn đã phải suy nghĩ về chi tiết ấy. Người Việt Nam thường nói: “đa thọ đa nhục. “Nhục” không hẳn là vì con cái làm “bể cái sĩ diện” của mình hay gia đình, cho bằng là vì những lầm lỗi của chính mình. Cha tôi hẳn đã “đấm ngực” và hối hận vì những lầm lỗi của mình.

Khi cha tôi bắt đầu thực sự “đổi đời” thì ông đã bước vào tuổi thất thập cổ lai hy, còn tôi thì cũng đã đến tuổi tam thập như lập. Cha tôi biết ông chẳng có gì để dạy dỗ tôi nữa. Ông chỉ muốn nhắc nhở tôi một điều: càng thêm tuổi, con người càng phải biết ý thức hơn về thân phận “nhân vô thập toàn” của kiếp người, để luôn tự vấn lương tâm và hối cải hầu tỏ ra biết cảm thông với người khác hơn.

Tết năm nay, tôi chuẩn bị bước vào tuổi bát tuần. Già rồi, ít hoạt động cho nên có lúc tôi ngồi thừ người ra để suy nghĩ vẩn vơ. Một trong những ý nghĩ khiến tôi cứ phải cười một mình là: già đầu mà có khi cũng còn “con nít”! Mà thật vậy, theo dõi tin tức mỗi ngày hay nhìn xung quanh, tôi thấy có khối người già mà không chịu “lớn”.

Bước vào tuổi già, tôi không ngờ mình lại mắc một “hội chứng” mà người ta gọi là “điên vì Trump” (Trump derangement syndrome). Ngày nào cũng như ngày nào, theo dõi tin tức, tôi cứ phải nghe “Trump, Trump, Trump”. Và hình ảnh của ông ám ảnh tôi đến độ có đêm tôi mơ về ông như một ác mộng. Trên báo chí và các trang mạng xã hội, ông xuất hiện dưới rất nhiều khuôn mặt. Nhưng riêng tôi, cứ mỗi lần nghĩ về ông, tôi chỉ thấy có mỗi hình ảnh của một em bé bong bóng còn mặc tã, tay cầm điện thoại di động được người dân Anh cho bay lơ lửng trên bầu trời của thủ đô London lần đầu tiên khi Tổng thống Trump chính thức viếng thăm Anh Quốc hồi năm 2018 (1). Và dĩ nhiên, em bé bong bóng đó cũng được cho bay lượn trong rất nhiều cuộc biểu tình của chính người dân Mỹ.

Tôi cho rằng hình ảnh của em bé bong bóng Trump là biểu tượng thể hiện chính xác nhứt tư cách của đương kim tổng thống Mỹ. Có lúc tôi cũng cố gắng làm “trạng sư của quỷ” để biện minh cho lời nói, hành động và các chính sách của ông. Cũng như nhiều người Việt Nam ở Úc ủng hộ ông hết mình, tôi cũng nói: chống ông làm chi, cứ chờ bốn năm nữa sẽ thấy; hoặc như một số bạn bè và người thân của tôi ở Mỹ cho tới giờ phút này vẫn tiếp tục tôn thờ ông, tôi cũng nghĩ rằng ông có những “độc chiêu” mà những người không biết nhìn xa thấy rộng như tôi không thể nào hiểu thấu; cứ xem phim chưởng của Tàu thì sẽ hiểu ngay: ai đánh bại được mấy ông thày võ say rượu (drunken master). Ông Trump có “tư cách của một người say rượu” không phải là chuyện do ai đó ghét ông mà bịa ra đâu. Chính bà Chánh văn phòng của ông là bà Susie Wiles trong nhiều cuộc phỏng vấn dành cho tạp chí Vanity Fair đã nói như thế (2).

Tuy nhiên, dù có cố gắng uốn năm tấc lưỡi để biện minh cho ông, cuối cùng tôi cũng vẫn không chạy thoát khỏi hình ảnh của em bé bong bóng Trump. Tôi tin ở khẳng định của người cháu gái của ông là bà Mary Trump, một chuyên gia tâm lý trị liệu rất có uy tín. Trong cuốn sách viết về ông chú của mình (3) cũng như qua nhiều cuộc phỏng vấn, bà nói rằng ông ta vẫn mãi mãi là “một đứa bé ba tuổi không chịu lớn” (4).

Ông Trump quả thật là “một đứa bé ba tuổi không chịu lớn”. Rất nhiều hành vi và lời nói của ông mà chỉ cần một chút suy nghĩ bình thường với lẽ thường (common sens), khó mà không bảo đó là những hành vi và lời nói ấu trĩ. Nhưng có lẽ chân dung rõ nét nhứt của một “đứa bé ba tuổi không chịu lớn” của ông được hiển lộ qua lá thư ông gởi cho thủ tướng Na Uy khi đề cập đến việc muốn chiếm đảo Greenland của Đan Mạch: “Xét thấy đất nước của các vị đã quyết định không trao cho tôi giải Nobel Hòa Bình dù (tôi) đã ngăn chặn hơn 9 cuộc chiến, tôi không còn cảm thấy có nghĩa vụ phải chỉ nghĩ đến hòa bình nữa, mặc dù hòa bình sẽ luôn là ưu tiên hàng đầu, giờ đây tôi có thể nghĩ đến những điều tốt đẹp và phù hợp cho Hợp Chúng Quốc Hoa Kỳ” (5).

Giọng điệu của lá thư trên đây khiến nhiều người so sánh ông Trump với nhân vật Chí Phèo của nhà văn Nam Cao. Chí Phèo đã từng than thở: “Tôi muốn làm người lương thiện...Ai cho tôi lương thiện? Làm thế nào cho mất hết những mảnh chai trên mặt này? Tôi không thể là người lương thiện nữa...” Xuất thân là một đứa con hoang bị bỏ rơi trong một lò gạch, lớn lên trong không biết bao nhiêu nghịch cảnh, nếu Chí Phèo không còn muốn sống lương thiện nữa...có lẽ cũng là điều có thể hiểu và cảm thông được. Trong khi đó Donald Trump được sinh ra và lớn lên trong nhung lụa, suốt cả đời chỉ được bao bọc trong cái kén của giàu sang và chiều chuộng. Nhiều người cũng có cùng hoàn cảnh như ông, nhưng họ đã thoát ra khỏi cái kén để thành người. Còn ông chỉ muốn cuộn mình trong cái kén ấy!

Có lẽ không cần phải là một chuyên gia tâm lý hay một nhà giáo để hiểu tâm lý của một “đứa bé ba tuổi”. Trong gia đình, “đứa bé ba tuổi” nào cũng là một ông trời con. Nó muốn gì được nấy. Và nhứt là trong thế giới tâm linh và vốn liếng tự vựng của nó, làm gì có những ý niệm như trách nhiệm hay hai tiếng “xin lỗi”.

Donald Trump cho tới giờ phút này vẫn mãi mãi là một đứa bé như thế. Suốt trong nhiệm kỳ thứ nhứt và nay sau hơn một năm trong nhiệm kỳ thứ hai, có ai nghe được một lần Trump nhìn nhận những thất bại do chính mình tự tạo ra không. Tất cả những vấn đề của nước Mỹ hiện nay và vô số những thất bại của cá nhân ông, tất cả đều do lỗi của người khác, nhứt là của người tiền nhiệm của ông là Tổng thống Joe Biden và Đảng Dân Chủ (6). Mới đây thôi, chính ông là người đã tung lên trang mạng Truth Social của ông một băng hình mô tả hai vợ chồng cựu tổng thống Barack Obama như những con khỉ đột. Băng hình xuất hiện trên trang mạng đến cả 12 tiếng đồng hồ. Bị dư luận lên án, ông cho rút băng hình xuống, nhưng không chịu lên tiếng xin lỗi, vì không do lỗi của ông mà của một nhân viên Tòa Bạch Ốc “nào đó” (7).

“Đứa bé ba tuổi không chịu lớn” Donald Trump đúng là một ông trời con. Ông hành xử như thế, bởi vì rất nhiều người Mỹ đã tin như thế. 80 phần trăm tín hữu Tin Lành và 60 phần trăm người công giáo Mỹ đã “tuyên xưng” rằng ông là thiên sứ. Có người còn gọi ông là Chúa Giêsu (8). Dĩ nhiên, đã là thiên sứ hay là Chúa Giêsu thì làm sao có thể sai lầm được. Chính vậy mà tất cả những người tôn thờ ông, ngay cả một người thông minh đĩnh đạt như người giàu nhứt thế giới là Elon Musk, cũng đều “tuyên xưng tín điều”: “Trump đúng về mọi sự” và dĩ nhiên, ngay cả chính ông cũng nhìn nhận điều đó (9).

Không thiếu người khi suy nghĩ về tư cách “đứa bé ba tuổi không chịu lớn” Donald Trump và tình hình chính trị của Hoa Kỳ hiện nay đều cho rằng đất nước “vĩ đại” này đang trượt dài về phía độc tài.

Thật vậy, một nền dân chủ đích thực được xây dựng trên một nguyên tắc nền tảng nhứt: sai lầm là thuộc tính của con người! Chính vì vậy mà bất cứ nền dân chủ đích thực nào cũng đều có ba ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp để kiểm soát và cân bằng quyền lực. Trong khi đó trong bất cứ chế độ độc tài nào, nhứt là độc tài đảng trị như Việt Nam, Đảng nắm vững chân lý, Đảng không bao giờ sai lầm!

Tôi lo sợ cho nước Mỹ và dĩ nhiên cho cả thế giới trong đó có Úc Đại Lợi đáng yêu của tôi. Tôi lo sợ cho Hoa Kỳ là bởi vì không chỉ có đám đông dân chúng, mà ngay cả cơ quan cầm cân nẩy mực tối cao của Hoa kỳ là Tối cao Pháp viện đã “xức dầu tấn phong” cho một “đứa bé ba tuổi không chịu lớn” lên làm vua, bởi vì “đứa bé” đó được quyền ngồi xổm trên Hiến Pháp, Luật Pháp và những chuẩn mực đạo đức nền tảng nhứt để có quyền làm những điều phi pháp và vô luân mà vẫn được miễn tố!

Đó thật là một điều đáng sợ bởi chuyện một“Bé Trump” không chịu lớn không phải là một ngoại lệ, mà là cả nước Mỹ đã để cho một đứa bé hư hỏng xỏ mũi và im lặng ngay cả hỗ trợ và ủng hộ trước những việc làm tồi tệ, tùy hứng, vô nhân và khốn nạn của nó.

Đầu năm mới, nghĩ về “ông trời con” Donald Trump, tôi cũng nhìn lại chính bản thân mình. Tôi và ông ta sinh cùng năm, cùng cầm tinh con chó và cùng muốn được lên thiên đàng. Có lẽ chỉ khác một điều: trong khi ông Trump “can đảm” tìm mọi cách xóa đi quá khứ kể cả bằng cách chạy trốn. Phần tôi, khi nhìn lại cuộc đời mình, nhớ cha, tôi chỉ biết đấm ngực “lỗi tại tôi, lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng!”.

Chu Văn

1. Donald Trump baby balloon, Wikepedia.

2. Trump chief of staff Susie Wiles say president “has an alcoolic” personality”....CNN Dec 17,2025.

3. Too much and never enough: how my family created the world most dangerous man.

4. Niece says Trump remains much as he was at three years old”: “unable to regulate his emotions”, Alex Hendeson, Salon July 6, 2020.

5.Trump: không có giải thưởng, không có hòa bình, Nguyễn Quốc Khải, Tiếng Dân 21-1-2026.

6. Trump blames others, but never himself, for America’s prolems,

The Hill, 01/01/26.

7. Trump declines to Apologise for racist video of Obamas, The New York Times, 05/20/06.

8. Marjorie Taylor Green compares Trump to Jesus.The Guardian, 10/June/2024.

9. Trump says he’s “been right about everything”, NBC NEWS 23 Sept 2025.

Chủ Nhật, 21 tháng 12, 2025

Thời ông Ba Bị!

Từ ngày trốn khỏi Việt Nam đến nay, tính ra tôi cũng đã sống ở nước ngoài trên 40 năm. Phần lớn tại những nước nói tiếng Anh. Vậy mà cho tới nay, tiếng Anh của tôi vẫn còn ở tình trạng “ăn đong”. Mỗi lần đọc sách báo bằng Anh ngữ, tôi vẫn cứ kè kè quyển tự điển bên hông hoặc cầu cứu ông Google.

Tuy có mất giờ, nhưng tôi vẫn xem việc tra tự điển liên miên như thế là một thao tác hữu ích cho một người già lú lẫn như tôi. Tôi “phục lăn” tổng thống Mỹ Donald Trump. Cùng một tuổi với tôi, vậy mà mới đây, khi nói về trí lực, mặc dù thường ngủ gục trong những lần họp nội các, ông khẳng định rằng ông minh mẫn, “sắc bén” hơn cách đây 25 năm (1). Không những “phục lăn” ông, tôi cũng “thích” cách nói chuyện của ông. Nó đơn giản, dễ hiểu vì chỉ quanh quẩn với một số từ quen thuộc. Tự đề cao mình hay các chính sách của mình thì chỉ cần năm ba chữ như “to” (big), “đẹp” (beautiful), “tuyệt vời” (wonderful)...Còn như để phê bình, chê bai hay ngay cả rủa sả các đối thủ hay những ai dám thách thức ông thì lúc nào ông cũng tuôn ra mấy chữ như: “ngu” (stupid), “chỉ số thông minh thấp” (low I.Q), “kẻ thua cuộc” (loser), “hạng hai” (second grade), “ác” (nasty), “đồ mất trí” (lunatic). Còn để miệt thị một dân tộc nào đó, ông gọi họ là “đồ rác rưởi” (garbage) hay “hố xí” (shithole country) ...Dù sao cũng có những từ hoặc cụm từ thường được ông dùng, đối với riêng tôi, không đơn giản chút nào. Một trong những cụm từ đó là “săn phù thủy” (witch hunt). Tôi bắt đầu nghe cụm từ này kể từ khi có cuộc điều tra về việc Nga can thiệp vào cuộc bầu cử ở Mỹ hồi năm 2015. Kể từ đó, cứ mỗi lần có cuộc điều tra nào dính tới ông thì đó là một cuộc “săn phù thủy”.

Vốn theo truyền thống “chữ nghĩa” của Việt Nam ngày xưa, cho nên hễ gặp một từ mới thì tôi luôn cố gắng “lần” ra ngọn nguồn và “nghĩa” của từ đó.

Tuy ít được nhắc tới nhiều như các cuộc thập tự viễn chinh, các tòa điều tra, các cuộc chiến tranh tôn giáo giữa Công giáo và Tin Lành, nhưng các cuộc săn phù thủy từ thời Trung cổ cho đến Thế kỷ thứ 17 cũng là một trong những trang sử đen tối của Kitô giáo tại Âu Châu.

Điều đáng chú ý là tuyệt đại đa số các “phù thủy” bị săn lùng đều thuộc nữ giới. Ngay cả ngày nay, hầu như tất cả các nhân vật phù thủy trong sách báo hay phim ảnh cũng vẫn là phụ nữ. Theo sử gia Yuval Noah Harari, các cuộc săn lùng phù thủy tại Âu Châu có lẽ bắt nguồn từ một “lời dạy” của thánh Phaolô trong lá thư thứ nhứt của ngài gởi cho người môn đệ tên là Timôtêô. Thật vậy, trong một đoạn thư, vị thánh được cho là nhà thần học đầu tiên của Kitô giáo viết rằng: “Tôi không cho phép đàn bà giảng dạy hay thống trị đàn ông, trái lại họ phải thinh lặng, vì Adam được tạo dựng trước rồi mới đến Eva. Cũng không phải Adam đã bị dụ dỗ, nhưng người đàn bà đã phạm tội, khi bị dụ dỗ” (1 Tim2, 12-14).

Dựa trên đoạn văn trên đây, các “nhà thần học” thời Trung Cổ suy ra rằng vì dễ bị dụ dỗ cho nên phụ nữ được Satan (Ma Quỉ) dùng để chống lại Kitô giáo, hủy hoại trật tự xã hội và tiêu diệt nhân loại. Theo các "nhà thần học" này, cứ đêm đến các phù thủy thường tập trung lại để thờ lạy Satan, giết hại trẻ con, ăn thịt người cũng như đọc thần chú để tạo ra sấm sét, dịch bệnh và những tai họa khác.

Những cuộc săn lùng phù thủy đầu tiên đã diễn ra tại những vùng hẻo lánh ở phía đông dãy núi Alpes từ giữa năm 1428 đến năm 1436. Đã có khoảng hơn 200 người bị kết án hay nghi ngờ là phù thủy bị giết chết. Nhưng đó chỉ là những cuộc săn lùng và hành quyết lẻ tẻ diễn ra tại một số địa phương. Các nhà lãnh đạo tôn giáo vẫn còn tỏ ra nghi ngờ về sự hiện diện và tác động của các phù thủy trong các cộng đồng tôn giáo. Tuy nhiên vào năm 1485, một tu sĩ dòng Đa Minh người Áo tên là Heinrich Kramer, người đã từng là một phán quan trong các cuộc điều tra và trừng phạt những người bị xem là “lạc giáo”, đã tung ra một cuốn sách có tựa đề “Chiếc búa của các phù thủy” (The hammer of the witches). Đây là một cuốn cẩm nang hướng dẫn việc săn lùng, tố cáo và hạ sát các phù thủy. Với sự ra đời của máy in do Gutenberg phát minh, cuốn cẩm nang của Kramer đã được phổ biến rộng rãi trong dân chúng. Người ta bắt đầu nghe nói tới những cuộc hoang dâm, sát hại trẻ con và những âm mưu độc ác của Satan. Nỗi sợ hãi bao trùm xã hội và dĩ nhiên cũng làm phát sinh những cơn cuồng nộ dẫn đến cả một chiến dịch rộng rãi trong việc săn lùng và tàn sát phù thủy. Với chiến dịch do cuốn cẩm nang của Kramer phát động, người ta đã “phát hiện” trên khắp Âu Châu khoảng một triệu tám trăm ngàn phù thủy. Riêng tại Pháp, con số phù thủy cũng ước tính lên đến 300.000 người. Trong hai thế kỷ 16 và 17, con số phù thủy bị tra tấn và hành quyết không dưới 50 ngàn người. Dĩ nhiên, tất cả đều là những nạn nhân vô tội thuộc mọi thành phần trong xã hội. Có cả những trẻ em mới 5 tuổi cũng bị khép vào tội hành nghề phù thủy!

Một trong những cuộc săn lùng phù thủy dã man nhứt đã diễn ra tại hai thành phố ở miền nam nước Đức vào cuối Thế kỷ 17 là Bamberg và Wurzburg. Tại Bamberg, một thành phố chỉ có 12 ngàn dân, vậy mà có đến 900 người vô tội bị tố cáo làm phù thủy đã bị hành quyết. Tại Wurzburg, với dân số khoảng trên 11 ngàn người, vậy mà cũng đã có 1.200 người bị tra tấn và giết chết.

Sau không biết bao nhiêu chết chóc như thế, giáo quyền mới cho mở cuộc điều tra và cuối cùng đã tuyên bố rằng “đã không tìm thấy bất cứ một bằng chứng nào cho thấy có hoạt động phù thủy” và cũng “chẳng có phù thủy nào hay người nào bị phù thủy ám hại ngoại trừ chỉ nghe nói đến và được viết ra”(2).

Nói theo ngôn ngữ quen thuộc của ông Trump, các cuộc săn lùng phù thủy tại Âu Châu từ thời Trung Cổ cho đến Thế kỷ 17 chỉ là một “cú lừa bịp” (hoax). Người ta dựng lên một câu chuyện và chọn một thành phần xã hội dễ bị tổn thương nhứt để trút lên đầu họ mọi tội ác trong xã hội để có cớ tẩy chay, truy lùng và sát hại họ.

Theo sử gia Harari, có lẽ cuốn cẩm nang săn lùng phù thủy của ông thày dòng Kramer cũng đã trở thành cẩm nang của những người cộng sản Nga trong chiến dịch săn lùng thành phần “địa chủ” (Kulak). Trong thập niên 1930, dưới thời Stalin, chiến dịch tập thể hóa nông nghiệp đã gặp thất bại nặng nề, dẫn đến sự phản kháng của nông dân và một sự thất bại kinh tế chưa từng có. Trăm dâu đổ đầu tằm. Chính quyền cộng sản tung ra một thuyết âm mưu và trút lên đầu những người bị gán cho nhãn hiệu “địa chủ” mọi thứ tai họa ảnh hưởng đến nền kinh tế của đất nước. Stalin tuyên bố “địa chủ” là một giai cấp cần phải bị xóa bỏ. Theo lời hiệu triệu của Stalin, toàn đảng, toàn lực lượng an ninh đã bắt tay vào cuộc truy lùng và tiêu diệt giai cấp “địa chủ”. Dĩ nhiên, như người dân Việt Nam đã từng chứng kiến, sao chép lại bản sao từ Trung Cộng dưới thời Mao Trạch Đông, Đảng cộng sản Việt Nam dưới thời Hồ Chí Minh cũng đã áp dụng chính sách truy lùng và tiêu diệt thành phần địa chủ của Stalin trong cuộc đấu tố hồi thập niên 1950. Tính chung, trong cuộc truy lùng địa chủ Nga dưới thời Stalin, đã có khoảng 5 triệu người bị đuổi ra khỏi nhà của họ và không dưới 30 ngàn chủ hộ bị mang ra hành quyết (3).

Nhìn chung, cuộc săn lùng phù thủy ở Âu Châu và cuộc truy lùng và tiêu diệt thành phần địa chủ dưới thời Stalin có chung một mẫu số: tìm cho được một thành phần xã hội để trút lên đầu họ mọi thứ tai họa trong xã hội và truy lùng, sát hại họ để tạo ra hoang mang và sợ hãi. Ngày xưa, người Do Thái trong sách Cựu Ước cũng đã từng làm như thế, nhưng họ chỉ trút mọi tội lỗi của họ lên đầu những con dê. Trong cuộc săn lùng phù thủy và trong chiến dịch tiêu diệt giai cấp địa chủ của Stalin, những “con dê tế thần” lại chính là những con người bằng xương bằng thịt!

Cuộc săn lùng phù thủy tại Âu Châu và chiến dịch tiêu diệt giai cấp địa chủ tại Nga dưới thời Stalin chỉ là 2 trường hợp điển hình. Lịch sử thế giới hẳn không thiếu những cuộc săn lùng như thế. Và dĩ nhiên, có lẽ ông Trump, dù bị cho là không thông minh, nhưng có lẽ cũng đã hiểu rõ hơn ai hết thế nào là “săn lùng phù thủy” và áp dụng thuật ngữ này một cách rạch ròi và thành công hơn ai hết. Như cả thế giới đều đã và đang chứng kiến, chiến dịch “hấp dẫn” và có sức thuyết phục nhứt của ông đối với người dân Mỹ nói chung chính là chính sách di trú. Trong chiến dịch tranh cử trong nhiệm kỳ thứ nhứt, chiến dịch thu hút nhứt của ông là “Xây Bức Tường” (Build the Wall) ở biên giới phía nam để ngăn chặn làn sóng di dân lậu từ Mễ Tây Cơ và các nước Nam Mỹ nói chung. Cùng với khẩu hiệu “Xây Bức Tường”, ông đã trút lên đầu người di dân mọi thứ tội lỗi như ăn cướp công ăn việc làm của người dân Mỹ, buôn lậu ma túy vào Mỹ, hãm hiếp phụ nữ Mỹ, trở thành gánh nặng cho Mỹ, gây xáo trộn và bất ổn cho xã hội Mỹ hoặc có khi còn tệ hơn, “di dân là đồ súc vật”(4)...Đang bất mãn vì tình trạng chính trị, kinh tế, xã hội và cuộc sống của mình, người dân Mỹ rất “khoái tai” khi nghe những cáo buộc dành cho người di dân như thế. Chính vì thế mà họ đã dồn phiếu cho ông và ngay cả khi ông đã hoàn toàn thất bại trong nhiệm kỳ đầu, người dân Mỹ vẫn muốn đưa ông trở lại Tòa Bạch Ốc một lần nữa. Tất cả hay có thể nói phần lớn là nhờ chính sách di dân của ông. Được nước làm tới, trong nhiệm kỳ thứ hai này, chính sách di dân của ông đã được đẩy mạnh tới mức mà người ta chỉ có thể gọi là tội ác đối với người di dân.

Người dân Mỹ, nói chung, vẫn tiếp tục “sợ” người di dân. Ông Trump vẫn tiếp tục thành công trong chiến dịch “hù dọa” họ với những con ngáo ộp di dân. Chính vì sợ một điều không tưởng mà người ta đã không những ủng hộ mà còn sùng bái một con người mà một cựu luật sư của Tòa Bạch Ốc trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump là ông Ty Cobb đã gọi là con người “tồi tệ hơn bất kỳ người nào trong lịch sử” của nước Mỹ(4).

Sợ và sợ những điều tưởng tượng vốn là đặc tính của trẻ con. Có đứa trẻ Việt Nam nào mà không sợ mỗi khi người lớn đưa “ông Ba Bị” ra hù dọa. Mỗi lần nhớ tới “ông Ba Bị” của tuổi thơ, tôi lại nhớ đến hai câu thơ của cụ Tản Đà: “Dân hai nhăm triệu ai người lớn. Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con”.

Bốn ngàn năm văn hiến mà vẫn còn là trẻ con, thì 250 năm lịch sử có lẽ cũng chưa hẳn đã đủ dài để thật sự gọi là lớn đủ nếu vẫn còn cuộn mình trong vỏ ốc của ích kỷ và hận thù.

Mùa Giáng Sinh năm nay, thay cho “ông Ba Bị” với những lo sợ láo lếu của một người chuyên “tuôn” phù thủy vào đầu người dân, tôi cầu mong ông già Noel mang chiếc bị đầy những cái nhìn thân thiện, yêu thương và cảm thông đến tặng mọi người, để mỗi khi chúng ta nhìn nhau, chúng ta thấy được sự đẹp đẽ, chân tình và ngay cả khổ đau trong tâm hồn và thân xác của những người quanh ta.

Bình an dưới thế cho người thiện tâm!

Chu Văn

Chú thích

1.Trump said he was ‘sharper than I was 25 years ago’...Aaron Blake, CNN 5/12/2025.

2.Yuval Noah Harari, Nexus, a brief history of information networks from Stone Age to AI, Random House, New York, 2024, trg 91-101.

3.Sđd trg 167-171.

4.”Aliens” and “animals”- language of hte used by Trump...The Conversation, January 30, 2025

5. Fact Check: former White House lawyer Ty Cobb on Trump: “ worse than anyone in our history, Yahoo news September 8,2025.

Thứ Ba, 19 tháng 8, 2025

Những điều trông thấy...!

ChuVăn

Bắt chước nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, “mỗi ngày tôi (cũng) chọn một niềm vui”. Và niềm vui “mỗi ngày” và “đầu ngày” của tôi là mỗi sáng, thức dậy thật sớm, pha một ly cà phê và ngồi vào trước máy vi tính để rảo qua một vòng thế giới. Tôi hoàn toàn “mù chữ” đối với những phương tiện truyền thông hiện đại như Facebook, Instagram, Tik Tok, X (Twitter) hay Truth Social của ông Donald Trump. Còn nhờ đến trí khôn nhân tạo AI thì tôi sợ “tẩu hỏa nhập ma” lắm! Ngay cả với chiếc điện thoại cầm tay, tôi cũng “ngọng” luôn. Cùng lắm là chỉ biết sử dụng để gọi những cú khẩn thiết cho nhà tôi mỗi khi tôi sợ đi lạc. Cũng may, nhờ hai lần giải phẫu để lau sạch cườm khô và cườm ướt khỏi hai con mắt cho nên tôi cũng tạm thời đủ “sáng mắt” mỗi khi ngồi trước máy điện toán.

Tin tức tôi đọc được hầu hết đều có trên trang mạng của những tờ báo hay đài truyền hình lớn trên thế giới. Với vốn liếng ngoại ngữ còn ở trình độ “ăn đong”, cho nên hễ bí thì tôi lại cầu cứu ông Google. Nhờ vậy mỗi ngày tôi đều học thêm được vài con chữ mới và cố gắng nhớ để luyện cho trí não bớt rơi vào tình trạng lú lẫn. Tôi cùng một tuổi với ông Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ở tuổi này mà có nhớ trước quên sau thì cũng đâu có gì lạ! Cho nên điều tôi cố gắng nhớ nhứt là nhớ rằng mình có thể lú lẫn mỗi khi có ai nhắc nhở mình. Mỗi ngày nhớ được điều đó cũng đủ làm cho tôi thấy vui rồi.

Càng vui hơn nữa khi mỗi ngày lẩn quẩn trong nhà mà vẫn cứ thấy như mình đang đi du lịch khắp thế giới và thấy mình cũng “ngang tầm thời đại” như ai và nếu có “chém gió” thì cũng có đủ “lời quê góp nhặt dông dài” với mọi người. Nghĩ như thế cho nên ngày nào tôi cũng cảm thấy đủ vui để thức dậy sớm và đi vòng quanh thế giới!

Tuy nhiên, nói theo kiểu chơi chữ của người Việt Nam, tin tức có khi cũng là “tin tức mình”. “Tức mình” theo cách hiểu riêng của tôi là “tức tối”, “bực mình”. “Tức mình” mỗi khi thấy thế sự không diễn ra như ý hay sự mong đợi của mình. “Tức mình” đến độ phẫn nộ. “Tức mình” đến độ có khi trằn trọc cả đêm. Chẳng hạn, kể từ khi một tỷ phú địa ốc chưa hề có bất cứ kinh nghiệm nào trên chính trường là Donald Trump ra tham chính, nói dối như cuội, tuyên bố những điều nghe trái tai gai mắt, làm vô số điều thất đức, xúi dục bạo loạn...lại cứ được dân chúng Mỹ sùng bái, tôn thờ. Thấy vậy mà không “tức mình” thì có lẽ chỉ có bậc thánh nhân. Được Tối cao Pháp viện “xức dầu” tấn phong làm vua, ông tả xung hữu đột phá vỡ mọi định chế, hiên ngang ngồi xổm trên hiến pháp, luật pháp và mọi chuẩn mực đạo đức...Thời buổi này, chứng kiến một hiện tượng như thế trong một quốc gia đã từng là ngọn hải đăng của thế giới về dân chủ mà không “tức mình” thì có lẽ nếu không “ngu” thì tôi cũng đã mất trí rồi! Mới đây thôi, một tên tội phạm là Vladimir Putin bị Tòa Hình Sự Quốc Tế ra lệnh truy nã lại được ông trải thảm đỏ đón tiếp, mời lên “quốc xế” (the beast) như một quốc khách, nhìn cảnh đó mà không “tức mình” thì có lẽ tôi chẳng còn là một người bình thường nữa!

Đó là chuyện “thời sự quốc tế”. Còn nếu nhìn về Việt Nam, tôi lại càng cảm thấy “tức mình” hơn. Quả thật, chuyện gì ở Việt Nam cũng đều khiến tôi “tức mình” cả. Nhứt là khi nghe các nhà lãnh đạo của Việt Nam lên tiếng “dạy đời”. Như mới đây, “trong một bài phát biểu quan trọng, Tổng bí thư Tô Lâm đã khẳng định: “sự chính trực, trung thực và tử tế” là tấm khiên bảo vệ chân lý, bảo vệ con người, giúp xã hội lành mạnh và phát triển. Tuyên bố vừa kể được bộ máy tuyên truyền của Đảng khẳng định đây là thông điệp có tính định hướng tư tưởng rõ rệt trước Đại Hội Đảng lần thứ 14 sắp diễn ra”(1). Tôi vốn không quen văng tục, chửi thề. Nhưng nghe một đồ tể như ông Tô Lâm lên lớp dạy những giá trị đạo đức, tôi chỉ biết chửi thầm trong bụng. Ít ra cựu thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tỏ ra “trung thực” hơn. Hồi năm 2016, trong phiên họp cuối cùng trên cương vị thủ tướng, ông khuyên các thành viên nội các, những người cùng về hưu với ông, hãy “ráng làm người tử tế, sống tử tế”(2). Có lẽ ông ngụ ý: đã ở chóp bu quyền lực trong một chế độ độc tài xây dựng trên dối trá, tham tàn và độc ác thì đừng lên giọng dạy đời! Nghe chói tai và đau lòng lắm!

Ngoài những chuyện “tức mình” mà tôi đọc được mỗi ngày trên các trang mạng của báo đài quốc tế còn có biết bao nhiêu chuyện và hình ảnh không thể không khiến tôi phải thốt lên như cụ Nguyễn Du: “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. “Đau đớn lòng” nhứt hiện nay đối với tôi chính là thảm kịch đang diễn ra từng giây từng phút trên vùng đất mà các tín hữu Kitô lúc nào cũng thành kính nhắc đến như “Thánh Địa”. Từ hơn một năm rưỡi nay, hầu như ngày nào tôi cũng mở trang mạng của Đài Truyền Hình Al Jazeera. Đập vào mắt tôi mỗi ngày toàn là hình ảnh của chết chóc, đói khát và dĩ nhiên của sự độc ác tột cùng của con người. Chỉ tính đến đầu năm 2025, số người dân Gaza bị chính quyền Israel tàn sát đã lên đến không dưới 60.000 người, trong số này 59 phần trăm là phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi(3).

Theo báo The Lancet, một tạp chí y khoa có uy tín nhứt tại Anh quốc, “mỗi ngày trung bình có 35 trẻ em tại Gaza bị sát hại. Tính đến nay, con số các trẻ em bị giết chết trong cuộc xung đột ít nhứt lên đến 18.000 em”(4). Chết vì bom đạn đã đành, người dân Gaza còn chết vì đói khát và bệnh tật do cuộc phong tỏa của chính quyền Israel tạo ra. Theo báo cáo mới nhứt của Tổ chức Lương Nông Quốc Tế của Liên Hiệp Quốc (UNFAO), kể từ lúc quân đội Israel phong tỏa các chương trình trợ giúp nhân đạo tại Gaza, số năng lượng tối thiểu cần thiết cho mỗi người để có thể sống còn đã giảm đến 67 phần trăm. Riêng trẻ em, nếu không chết vì bom đạn, thì cũng chết vì thiếu ăn. Nếu có sống sót cũng thành phế nhân. Riêng số trẻ em bị tàn tật vì bom đạn tại Gaza được xem là cao nhứt trên thế giới hiện nay.

Có lẽ phải nghe chính miệng của trẻ em người ta mới thấu hiểu được nỗi thống khổ của người dân Gaza và nhận ra tội ác diệt chủng của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người hiện đang bị Tòa Án Quốc Tế truy nã. Trong một bài phóng sự dạo tháng Ba vừa qua, Đài Truyền Hình CNN đã phỏng vấn một số trẻ em nạn nhân của cuộc diệt chủng. Một bé gái 8 tuổi tên là Sama Tuball đã nhìn vào một tấm gương và nói với phóng viên CNN: “Cháu cầm tấm gương vì cháu muốn chải tóc: cháu thật sự muốn được chải tóc lại”. Do thiếu dinh dưỡng và nhứt là bị chấn thương tâm lý, Sama mắc chứng rụng tóc chỉ vài tháng sau khi quân đội Israel tấn công bừa bãi vào Gaza. Theo Quỹ Nhi Đồng Quốc Tế (UNICEF) tính đến tháng Sáu vừa qua, hầu như 1.2 triệu trẻ em Gaza đểu cần được chăm sóc về tâm lý. Chấn thương tâm lý nặng đến nỗi nhiều em chỉ muốn chết. Một cuộc thăm dò với trên 500 nhân viên chăm sóc trẻ em cho biết có đến 96 phần trăm trẻ em bị chấn thương tâm lý lúc nào cũng cảm thấy cái chết như cận kề và 49 phần trăm trong số này bày tỏ “ước muốn thà chết” hơn là sống trong những cuộc tấn công của quân đội Israel (5).

Máu chảy ruột mềm. Nhìn về thảm kịch đang diễn ra mỗi ngày như thế tại Gaza, liệu tôi có còn là một người bình thường không nếu trái tim tôi không còn thổn thức, nếu tôi không còn biết thế nào là “đau lòng”. Tôi vẫn nhớ mãi và mang ra tâm niệm mỗi ngày câu nói của bà Jacinda Ardern, thủ tướng Tân Tây Lan hồi năm 2019. Đến thăm các nạn nhân và thân nhân của họ trong một vụ xả súng sát hại hàng loạt tại một đền thờ Hồi giáo ở Christchurch, bà Ardern đã thốt lên: “Họ (các nạn nhân) là chúng ta” (5). Nhìn về cảnh chết chóc và khốn khổ tột cùng của người dân Palestine tại Gaza, vì cố gắng sống như một con người còn có lương tâm, tôi không thể không thốt lên “họ là tôi”.

Đây cũng chính là thông điệp mà một ký giả người Palestine làm việc cho Đài Al Jazeera đã muốn nhắn gởi cho toàn thế giới trước khi bị sát hại. Tối chủ nhựt tuần trước, quân đội Israel đã ném bom vào một lều báo chí dựng trước một bệnh viện. Trong số những người thiệt mạng có ký giả Anas al-Sharif. Biết trước số phận của mình, vài giờ trước khi bị sát hại, người ký giả này đã cho đăng trên trang mạng X một thông điệp trong đó ông gọi đất nước Palestine đang bị tàn phá của ông là “nhịp tim của mọi con người yêu tự do”(6). Quả thật, chỉ có những ai yêu chuộng tự do, hòa bình và thực sự “thương người như thể thương thân” mới cảm nhận được nỗi khốn khổ mà người dân Palestine ở Gaza đã và đang trải qua. Nói cách khác, thảm kịch mà người dân Palestine ở Gaza đang trải qua vì sự độc ác của người đồng loại không thể không dày vò lương tâm của nhân loại. Trong một bài mới đây đăng trên trang mạng của Đài Al Jazeera, tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ là ông Recep Tayyip Erdogan đã viết rằng “lương tâm nhân loại đang bị thử thách tại Gaza”. Theo ông, “Thảm kịch nhân đạo đang diễn ra tại Dải Gaza không nên bị xem như chỉ là một cuộc xung đột thu hẹp trong một dải đất hẹp; đúng hơn, nó phải được nhìn nhận như một thảm họa nhân đạo đang làm tổn thương lương tâm tập thể của nhân loại trong mỗi ngày qua”(7).

Ngay từ nhỏ, mỗi khi đến nhà thờ vào mỗi buổi sáng, tôi đã được nhà đạo của tôi dạy phải luôn biết tự vấn lương tâm. Ngày nay, nếu phải tự vấn lương tâm mỗi ngày, thì tôi luôn nhìn vào những thảm kịch mà mỗi một con người trong nhân loại trên khắp thế giới, từng giây từng phút đang trải qua, do thiên tai và nhứt là do sự độc ác của chính người đồng loại của mình. Tôi không tự vấn lương tâm với những giới răn của nhà đạo của tôi, mà với câu nói của ông tổ của chủ nghĩa Marxit: “Chỉ có súc vật mới có thể quay lưng lại với nỗi khổ đau của đồng loại để chăm sóc cho bộ da riêng của mình”.

Chú thích

1. “Chính trực, trung thực, tử tế” của TBT Tô Lâm giá trị thực hay vẫn là ngôn từ dối trá, thoibao.de 16/8/2025.

2. Tuyên bố “ráng làm người tử tế” của Thủ tướng Dũng gây chú ý, voatiengviet, 26/03/2018

3. Gaza death toll 40% higher than official number, Lancet study finds, The Guardian, 11/01/2025

4. One people enriched, one people erased, Lamp, Australia, trg40

5. “Mama, I’m tired - I want to die”: Israel’s strikes in Gaza leave a generation of Palestinian Children traumatized , CNN March 18, 2025

6. “They are us” voted New Zealand’s quote of 2019, Massey News, 11/12/2019

7. Đọc thông điệp cuối cùng của ký giả Palestin Anas Al- sharif khi anh bị sát hại, Việt Báo 12/08/2025

8. The conscience of humanity is being tested in Gaza, Recep Tayyip Erdogan, Aljazeera 14 Aug 2025

Thứ Tư, 23 tháng 7, 2025

Xin cho hai chữ bình yên!

Chu Văn

Tôi đã từng “mê” nước Mỹ. Tôi đã đi Mỹ không biết bao nhiêu lần. Vậy mà, cứ mỗi lần liên lạc với nhau qua điện thoại hay email, những người thân của tôi cũng như một số bạn bè ở Mỹ luôn lập lại điệp khúc: “Sao không qua Mỹ chơi?” Có lúc “bực mình” quá tôi hỏi vặn lại: “Sao không qua Úc chơi?” Và lần nào câu trả lời cũng vẫn là: “Úc xa quá!”

Mới đây, khi cái điệp khúc “Sao không qua Mỹ chơi?” được lập lại, tôi đã trả lời một cách dứt khoát: “Sợ đi Mỹ lắm”. Mà tôi sợ thiệt! Cứ nhìn cái cảnh cảnh sát di trú ICE mặc thường phục, đeo mặt nạ, muốn bắt ai thì bắt, có tặng vé máy bay tôi cũng chẳng dám qua Mỹ “chơi” nữa. Nhứt là mới đây tôi lại càng sợ đến “nổi da gà” khi nghe ông Tom Homan, người được mệnh danh là “ông Trùm biên giới”, ra lệnh cho cảnh sát di trú bắt giữ bất kỳ người nào mà chỉ cần dựa vào “chỗ ở, công việc và diện mạo bên ngoài”(1).

Nếu đến Mỹ “chơi” mà lớ ngớ ra đường, tôi có thể bị bắt giữ ngay vì gương mặt của tôi. Thời thực dân Pháp, các bà cố tổ của tôi, nhờ co giò chạy kịp trong những cuộc bố ráp và rượt bắt của lính lê dương (légionaires), mà ngày nay những hậu duệ như tôi không lai đen và nhứt là chẳng có chút tóc vàng, sợi nhỏ nào, mà trái lại da vẫn vàng và mũi vẫn tẹt. Nếu đứng giữa những người châu Mỹ La tinh, có bảo tôi trông giống người thổ dân “Quechua” thì cũng chẳng ngoa lắm. Là người Á Châu hay giống người Châu Mỹ La Tinh, đàng nào tôi cũng có thể là điểm nhắm của cảnh sát di trú ICE của Mỹ cả!

Sự kiện cảnh sát ICE của Mỹ bố ráp và bắt giữ người một cách dễ dàng như thế gợi lại cho tôi những năm tháng sống dưới chế độ cộng sản ở Việt Nam. Đi khỏi nơi cư trú của mình năm ba cây số mà không có giấy phép là bị chộp ngay. Cũng may thời đó, chỉ cần một tờ giấy đánh máy hay in ronéo cộng với một con dấu giả là xong ngay; thời đó công an làm gì có máy vi tính để mà truy tìm. Nhưng sợ nhứt là những lần bị gọi ra đồn công an để “làm việc”. Không tìm được bằng chứng thì người ta vẫn có thể đưa ra phán quyết: “anh không công khai, nhưng ngấm ngầm phản động”. Sợ là phải, bởi vì công an là Đức Chúa Trời có thể thông suốt “mọi sự trong ngoài” của ta!

Ngày nay chuyện xét hỏi hay bắt giữ như thế đã trở thành chuyện cổ tích ở Việt Nam. Cách đây hơn 15 năm, lần đầu tiên về thăm nhà, tôi run thấy rõ khi trình sổ thông hành ở phi trường Tân Sơn Nhứt. Vừa về đến nhà, người nhà đã vội lấy sổ thông hành lên phường để xin đăng ký tạm trú cho tôi. Và dĩ nhiên, ra khỏi nhà tôi cứ phải nhìn trước ngó sau và gìn giữ từng lời ăn tiếng nói. Nay mọi sự đã thực sự “đổi mới”. Ra đường chẳng còn phải sợ công an bắt giữ hay chận lại xét hỏi nữa. Có sợ chăng là sợ ăn uống bị nhiễm độc hay ra đường bị xe tung mà thôi!

Nhìn về Việt Nam và trông qua Mỹ, tự nhiên tôi có ý nghĩ ngược đời: tình trạng an toàn cá nhân ở Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ hai xem ra còn tệ hơn trong chế độ độc tài ở Việt Nam nhiều! Ngoài bạo động súng đạn khiến ở đâu cũng có thể bị chết oan, ra đường có thể bị bắt bất cứ lúc nào mà không sợ sao? Về Việt Nam tôi sợ ít, nhưng qua Mỹ tôi sợ nhiều hơn!

Cái nước Mỹ dưới thời ông Trump lúc nào cũng “Maga”, ở đâu cũng xưng là “vĩ đại” quả thực lạ lùng quá! Dưới mắt của một người “sợ đi Mỹ” như tôi, Mỹ là một nước không có hòa bình!

Trong nhiều thập niên qua, các nhà nghiên cứu về hòa bình thế giới thường dựa vào những chỉ số như Chỉ số Hòa bình Thế giới (Global Peace Index) và Chỉ số Hòa bình Tích cực (Positive Peace Index) để đo lường sự ổn định và hài hòa xã hội của một quốc gia. Theo Chỉ số Hòa bình Tích cực, tức chỉ số về định chế và cơ cấu giúp phát triển và duy trì những xã hội hòa bình, Hoa Kỳ được xếp hạng thứ 27 trên 163 nước được khảo sát. Còn về Chỉ số Hòa bình Thế giới, tức chỉ số về tình trạng không có bạo lực và sự hiện diện của những yếu tố tích cực giúp phát triển hòa bình thì Hoa Kỳ đứng thứ 132 trong số 163 được khảo sát. Tuy nhiên, một cuộc nghiên cứu mới do Đại học Colombia và Viện Nghiên cứu Toyota thực hiện cho thấy những chỉ số về hòa bình trên đây thiếu một chiều kích cốt lõi của hòa bình: đó là cách những nhóm khác nhau trong xã hội đối xử với nhau.

Theo kết quả của những cuộc nghiên cứu về cách mà những nhóm khác nhau trong xã hội đối xử với nhau thì Hoa Kỳ gần như đứng cuối bảng, thua cả những nước như Bangladesh, Ghana và Tanzania. Đó là những quốc gia mà sự đo lường dựa trên các chỉ số về hòa bình thường cho là ít có hòa bình nhứt. Một cách cụ thể hơn, dựa trên những yếu tố như “sự khoan nhượng giữa các nhóm, sự tôn trọng, lòng tử tế, sự giúp đỡ hay nâng đỡ”, thì một lần nữa, bức tranh về hòa bình của Hoa Kỳ không mấy sáng sủa. Nếu dựa theo những yếu tố trên đây để đo lường thì Tân Tây Lan được 100 điểm, Singapore 98 điểm, còn Hoa Kỳ chỉ được 2 điểm, chỉ đứng trên Kenya, quốc gia mà có lẽ ông Donald Trump đã có lần gọi là “nước hố xí”. Một cách cụ thể, theo dữ liệu của các cơ quan truyền thông được các nhà nghiên cứu về hòa bình nhờ trí khôn nhân tạo phận tách và tổng hợp thì tình trạng xung đột, chia rẽ, kình chống giữa các nhóm như thế giới đang chứng kiến hiện nay cho thấy Hoa Kỳ không phải là một quốc gia thực sự có hòa bình (2).

Dựa vào tình trạng hài hòa xã hội để đánh giá thì rõ ràng Hoa Kỳ hiện không phải là một nước có hòa bình. Còn nếu dựa vào quan hệ quốc tế dưới thời ông Trump, Hoa Kỳ lại càng không phải là một nước có hòa bình hay yêu chuộng hòa bình. Trong bài diễn văn tuyên thệ nhiệm kỳ hai ngày 20 tháng Giêng, Tổng thống Trump tuyên bố rằng “di sản đáng hãnh diện nhứt” của ông là làm một tổng thống “xây dựng hòa bình”. Và cung cách xây dựng hòa bình của ông chính là dùng sức mạnh quân sự. Chỉ trong sáu tháng thôi, ông đã ra lệnh ném bom xuống rất nhiều nơi trên thế giới. Kể từ khi ông trở lại Tòa Bạch Ốc, Hoa Kỳ đã ít nhứt thực hiện 529 cuộc ném bom xuống trên 240 nơi tại Phi Châu, Trung Đông và Trung Á trong khi đó trong suốt 4 năm cầm quyền, Tổng thống Joe Biden, người chưa từng xưng mình là “tổng thông xây dựng hòa bình” và cũng chưa một lần “đòi” được trao tặng Giải Nobel Hòa Bình, ra lệnh ném bom xuống các nước không quá 560 lần(3). Trong cuộc vận động bầu cử, ông tố cáo Tổng thống Biden và ứng cử viên tổng thống Kamala Harris đang đưa Hoa Kỳ vào Đệ tam Thế chiến. Không kể cuộc không kích xuống Iran khiến cả thế giới phải một phen lên ruột, những cuộc dội bom của ông xuống một số nước ở Trung Đông và Phi Châu đã khiến cho không biết bao nhiêu thường dân thiệt mạng. Còn nhìn về cuộc xung đột hiện nay giữa Israel và tổ chức Hamas, nếu theo dõi trên trang mạng của Đài Al Jazeera, một cơ quan truyền thông thường được mệnh danh là Đài BBC ở Trung Đông, những ai còn có trái tim có lẽ không thể không thổn thức trước cảnh hằng ngày Israel gây ra đói khát, chết chóc cho người dân Palestine ở Gaza. Không lay động nổi một ngón tay để chận đứng cuộc diệt chủng do đồ tể Netanyahu gây ra, vậy mà ông vẫn cứ “cằn nhằn” tại sao mình không được trao tặng Giải Nobel Hòa bình(4).

Tôi không biết rồi đây Ủy ban Nobel có quyết định trao Giải Nobel Hòa Bình cho ông Trump như đã từng trao giải thưởng cao quý này cho hai ông Henry Kissinger của Mỹ và Lê Đức Thọ của Việt Nam hồi năm 1973 không. Nhưng với cái nhìn của một người chỉ dùng cái “lẽ thường” (common sense) để mà suy xét, thì ông Trump không thể nào được xếp vào hàng ngũ những người yêu chuộng hay “xây dựng hòa bình”. Cứ nghe những gì ông nói, cách ông đối xử với người di dân và nhứt là những thông điệp ông gởi đi vào những dịp lễ tôn giáo hay quốc khánh của nước Mỹ, người ta chỉ nghe thấy một giọng hằn học đầy thù hận. Hãy thử nghe lại lời “hiệu triệu” của ông khi khai mạc ngày lễ Độc Lập 4 tháng Bảy 2025 vừa qua. Đây là nguyên văn lời ông nói về những người thuộc Đảng Dân Chủ: “Tôi thù họ”(5). Đây không phải là lần đầu tiên và duy nhứt ông bộc lộ sự thù hận đối với các đối thủ chính trị của ông. Trong suốt nhiệm kỳ một và từ sáu tháng qua, có thể nói: suốt ngày đêm, hận thù lúc nào cũng gậm nhấm tâm hồn ông. Thù hận và trả thù chính là linh hồn của sự cai trị của ông. Liệu một quốc gia đã bỏ phiếu để đưa một con người như thế lên làm nguyên thủ quốc gia có thể có hòa bình không?

Tôi sợ đi Mỹ chơi lắm. Nếu có đủ điều kiện và chọn lựa, tôi sẽ trở lại thăm Tân Tây Lan. Đây mới thực sự là một đất nước có hòa bình. Có lẽ người có công nhứt trong việc xây dựng hòa bình cho đất nước của mình chính là cựu Thủ tướng Jacinda Ardern, người lên cầm quyền khi chỉ mới 37 tuổi. Mới đây bà cho ra mắt cuốn hồi ký có tựa đề “A different kind of power” (một sức mạnh khác). Theo phân tách của một số tác giả, một trong những bài học chính mà người ta có thể rút ra được từ quyển hồi ký của bà Ardern là: hãy biến việc “họ chống lại chúng ta” (them vs.us ) thành “chúng ta”. Thế giới đã thấy được cách hành xử của bà Ardern trong vụ khủng bố nhắm vào một đền thờ Hồi giáo tại Christchurch hồi năm 2019. Đến ngay hiện trường để an ủi các nạn nhân và thân nhân của họ, bà nói một câu để đời: “Họ là chúng ta” (they are us). Chính cử chỉ cảm thông và lời bộc bạch đó đã có sức thuyết phục dân chúng và các nhà lập pháp Tân Tây Lan ủng hộ việc kiểm soát súng ống, nhờ đó người ta không còn thấy xảy ra một vụ bạo động súng đạn nào nữa trên đất nước này.

Bài học quan trọng thứ hai được rút ra từ quyền hồi ký của bà Ardern là: hãy làm một nhà lãnh đạo ngay trong gia đình bạn. Dù có ngồi ở đỉnh cao quyền lực, nhà lãnh đạo nào trước tiên cũng là một con người(6). Về điểm này thì người xưa đã có lý khi nói rằng muốn trị quốc hay bình thiên hạ thì hãy tu thân và tề gia trước đã. Xét cho cùng nếu không làm chủ được chính mình, nếu không thắng được cái tôi nhỏ nhen của mình, nếu không có sự an bình nội tâm thì những kẻ tự xưng là người yêu chuộng hay “xây dựng hòa bình” chỉ là những tên khoác lác.

Chu Văn