Chủ nghĩa Phát xít đang trở lại!

 

                       

Timothy Pytell Ph.D

Chu Văn chuyển ngữ

 

Tháng Hai năm 2017, tôi đã cho phổ biến một bài viết với tựa đề “Liệu có một bản năng Phát xít (1) trong mọi người chúng ta không?”  Với tôi, một sử gia Âu Châu thích nghiên cứu về cuộc sát tế người Do thái (trong thời Đệ nhị thế chiến), việc chủ nghĩa Phát xít đang trở lại dưới hình thức của chủ nghĩa dân túy mị dân là điều xem ra rõ ràng. Tôi nhận thức được điều này dạo tháng Tư năm 2016, khi vào chính ngày tôi đang giảng dạy về Mussolini (2) và “hát minh” của ông là chủ nghĩa Phát xít, thì Donald Trump đã đưa ra một lời tuyên bố nổi tiếng rằng ông có thể “đứng ở Đại lộ Số 5 (3) và bắn ai đó” và những người ủng hộ ông vẫn sẽ không rời bỏ ông. Đây là lời giáo đầu cho nhiều tuyên bố nẩy lửa của Trump và tôi đã xem đó như một thứ “nguyên mẫu” của chủ nghĩa Phát xít.

Tôi đã hỏi các sinh viên của tôi: “Tại sao có người lại thốt lên như thế? Ông ta nói điều đó với ai? Lời đó nói với chúng ta điều gì về tâm lý của ông ta?”.

Vài tuần lễ sau, có một chìa khóa gần như đã được hé lộ: Trump đã “tuýt” đi một câu nói của Mussolini (4). Trong suốt năm 2016, tôi đã thấy rõ ràng rằng Trump đã đại diện cho bản năng chạy theo chủ nghĩa Phát xít của người Mỹ. Bài viết của tôi hồi năm 2017 là một cố gắng để gióng lên lời cảnh cáo và kết luận với câu hỏi: “Có phải chủ nghĩa Phát xít đã trở lại không?”

Lúc đó, cuộc tranh luận của giới trí thức tự do xoay quanh câu hỏi liệu Trump giống Hitler hay giống Mussolini hơn. Nhìn lại, đây không phải là câu hỏi cần nêu lên. Mới đây, trong một bài khảo luận, bà Sarah Churchwell cho rằng “Chủ nghĩa Phát xít Mỹ: nó đã xảy ra tại đây” (American Fascism: It Has Happened Here). Đây là một bài viết có giá trị. Tác giả Churchwell cho biết từ lâu bản năng Phát xít của Trump đã gắn liền với tổ chức Ku Klux Klan (5) và kết luận: “Khi tổng thống tuyên bố rằng bỏ phiếu là một “vinh dự” hơn là một quyền lợi và “nói đùa” về việc trở thành tổng thống mãn đời,  khi lần đầu tiên trong lịch sử của quốc gia, chính phủ nỗ lực thêm những loại bản sắc sắc tộc mới vào cuộc kiểm kê dân số được thực hiện 10 năm một lần và khi các cuộc biểu tình trên toàn quốc trước tình trạng bất công về chủng tộc đã trở thành một cái cớ để ban hành thiết quân luật, chúng ta đang chứng kiến một trật tự Phát xít đang hình thành tại Mỹ” Tôi kêu gọi mọi người hãy đọc bài viết này. Bất cứ điều gì sẽ xảy ra trong cuộc bầu cử sắp tới và hậu chấn của nó, chủ nghĩa Trump, xét như là một phong trào, sẽ xảy ra cho chúng ta dưới hình thức này hay hình thức khác”.

Nhưng tại sao điều đó đã xảy ra? Trump tuyên bố rằng ông có thể bắn ai đó mà vẫn không mất sự ủng hộ. Đây là điều khiến chúng ta phải lo sợ. Những người ủng hộ ông được liên kết với ông bằng những thứ cảm xúc có sức làm lu mờ cuộc tranh luận bằng lý trí. Tôi thường xuyên nghe chương trình  Washington Journal của đài S-SPAN. Những người ủng hộ Trump thường gọi đến để lập luận rằng ông là người được Thiên Chúa gởi đến để cứu nước Mỹ. Đa số những người ủng hộ Trump  là những người Mỹ da trắng không có trình độ đại học. Và những người gọi đến C-SPAN có cùng những cái nhìn như tôi thì lại tỏ ra ngạc nhiên và không hiểu tại sao người Mỹ không thể nhận ra con người thật của Trump. Mặt khác, tôi có một người bạn có trình độ đại học. Người này là một người “cuồng” Trump và mặc cho những cuộc thăm dò chính trị hiện tại, vẫn dứt khoát cho rằng Trump sẽ chiến thắng một cách áp đảo. Ông ta cũng phản bác những lời chỉ trích Trump một cách rất buồn cười. Chẳng hạn, khi những lời miệt thị quân đội của Trump được tung ra, ông liền gởi đi một thước phim chứa đựng những lời nói khôi hài của danh hài Chris Rock và bảo rằng đây là nguồn gốc của những lời tuyên bố của Trump về John McCain khi cho rằng John McCain không phải là anh hùng chiến tranh vì ông ta đã bị bắt làm tù binh. Cứ như thể đây là cách để biện hộ cho lời tuyên bố (của Trump về John McCain).

Một lần nữa, trên đài C-SPAN, một người ủng hộ Trump, một người da trắng trung niên, kể lại câu chuyện về một cuộc họp mặt với các bạn thời trung học. Ông nói rằng (trong cuộc gặp gỡ) mọi người đều ngần ngại không muốn bàn đến chính trị để tránh gây khó chịu (cho người khác). Nhưng té ra là cứ 10 người (tham dự cuộc gặp gỡ) có đến 9 người ủng hộ Trump. Sở dĩ lúc đầu họ cảm thấy do dự là bởi vì, một cách nào đó, họ ý thức rằng lý trí của họ đã đầu hàng trước những cảm xúc đã bị Trump  thu hút.

Trump đã thiết lập được một mối giây liên kết đầy cảm tính với 40 phần trăm người Mỹ. Theo tôi, chính cái bản sắc kỷ ái (narcissistic) đã khiến cho người ta tự đồng hóa với Trump và đây là cốt lõi của sự thu hút của ông.  Trump tuyên bố rằng ông có thể bắn ai đó mà vẫn giữ được sức thu hút của ông hay bốc hốt phụ nữ ở chỗ kín của họ, điều này cho thấy ông đã chạm vào chính những ước muốn vô thức và tư tưởng của hàng triệu người Mỹ. Tính cách thô lỗ, tục tằn và vi phạm luật pháp của ông dẫn dụ những người ủng hộ ông vào việc tự đồng hóa với ông: họ làm như thể họ cũng là Trump!

Cách đây khá lâu, Theodor Adorno, một tác giả chuyên về phân tâm học của Freud, cho rằng một lãnh tụ gãi đúng những ước muốn vô thức của những người ủng hộ mình bằng cách khai thác “đời sống vô thức” của mình. Tác giả nói rằng điều này đã dạy cho nhà lãnh đạo biết cách “sử dụng một cách hợp lý tính phi lý của mình”. Trong ý nghĩa đó, Trump đang chỉ ra cho những người ủng hộ ông một khuôn mẫu qua đó họ có thể thể hiện những ước muốn vô thức của họ. Trump công khai nói lên nội dung của những (ước muốn) của họ. Điều này tạo ra một sự gắn bó sâu xa mà lý trí không thể nào cắt đứt được. Như thế, Trump càng bị phê bình chỉ trích thì sự gắn bó càng thâm sâu. Khi ký giả Bob Woodward hỏi Trump về đặc ân của người da trắng, Trump  trả lời: “ông đã uống nước ngọt Kool-Aid rồi” (6). Câu trả lời  một lần nữa chạm đến những ý nghĩ vô thức của những người ủng hộ ông, bởi vì rất nhiều người ủng hộ ông khinh thường  giới “tinh hoa trí thức”.

Cuối cùng, thái độ tự đồng hóa (với lãnh tụ) là một thái độ vô cùng nguy hiểm bởi vì khi vô thức của những người ủng hộ được khởi động và thả lỏng nó sẽ biến họ thành những kẻ bảo vệ lãnh tụ một cách bạo động như đã xảy ra tại Kenosha (7). Điều đó cũng có nghĩa là chủ nghĩa Trump sẽ tồn tại với chúng ta dưới hình thức này hay hình thức khác bao lâu ông ta còn sống. Nó cũng có nghĩa là nền dân chủ của chúng ta đang gặp nguy hiểm. Chủ nghĩa Phát xít đang xảy ra ngay đây!

 

                                                                             Chu Văn chuyển ngữ

 

Nguyên tác: What is the Appeal of Trumpism,

https://www.psychologytoday.com/au/blog/authoritarian-therapy/202009/what-is-the-appeal-trumpism

 

Timothy Pytell, Ph.D hiện là  Khoa trưởng Phân khoa Sử học tại Đại học California State University, San Bernadino

 

Chú thích của người dịch:

1. Chủ nghĩa Phát xít là một hệ tư tưởng chính trị và phong trào chính trị theo dân tộc chủ nghĩa cực đoan, độc tài, cưỡng chế và đàn áp đối lập.

2. Benito Amilcare Andrea Mussolini (1883-1945), sáng lập viên của Đảng Phát xít Ý, thủ tướng Ý từ năm 1922 đến khi bị truất phế vào năm 1943. Liên kết với Đức và Nhật Bản trong Liên minh thường được mệnh danh là Khối  Trục trong thời Đệ nhị Thế chiến.

3. Đại lộ 5, Fifth Avenue: một trong những khu phố chính của Manhattan, Thành phố New York.

4. Câu nói của Mussolini được Trump “tuýt” lại là: “Thà sống một ngày như một con sư tử còn hơn 100 năm làm một con cừu”

5. Ku Klux Klan: tên của tổ chức hận thù tại Mỹ chủ trương sử dụng khủng bố để thực hiện lý tưởng thượng tôn da trắng.

6. “Drink the Kool-Aid” (uống nước ngọt Kool-Aid): ám chỉ đến giáo phái “Peoples Temple of the Disciples of Christ” (Đền thờ của các môn đệ Chúa Kitô), một giáo phái phát sinh tại Mỹ năm 1955 và kết liễu năm 1978. Thông điệp của giáo phái kết hợp các yếu tố của Kitô giáo với ý thức hệ cộng sản và xã hội chủ nghĩa và đặc biệt nhấn mạnh đến sự bình đẳng chủng tộc. Năm 1978, trên 900 thành viên của giáo phái đã tập trung tại Guyana, Nam Mỹ và sử dụng nước ngọt hiệu “Kool-Aid” có tẩm chất độc cyanide để thực hiện một cuộc tự sát tập thể. Khi Tổng thống Trump nói: “ông đã uống nước ngọt Kool-Aid rồi”, ý muốn nói là Bob Woodward bị ảnh hưởng bởi sự bình đẳng chủng tộc.

7. Kenosha, Tiểu bang Wisconsin: ngày 23 tháng Tám 2020, một người đàn ông da đen tên là Jacob Black bị cảnh sát bắn từ phía sau lưng khiến ông bị tê liệt. Biến cố đã dẫn đến nhiều cuộc biểu tình. Ngày 25 tháng Tám, một thiếu niên 17 tuổi tên là Kyle Rittenhouse đã từ  Tiểu bang Illinois lái xe đến Kenosha và dùng súng AR-15 bắn hạ 2 người biểu tình và làm một người khác bị thương. Cảnh sát đã bắt giữ người thiếu niên. Tổng thống Trump bênh vực người thiếu niên và bảo rằng đây là một hành động tự vệ!

Thành tích tồi tệ của các lãnh tụ dân túy trong cuộc chiến chống Đại dịch

John Daniszewski

Chu Văn chuyển ngữ

Những nước có tỷ lệ tử vong vì Covid-19 cao nhất thế giới không nhất thiết là những nước nghèo nhất, giàu nhất hay ngay cả có mật độ dân số cao nhất thế giới. Nhưng những nước đó đều có một mẫu số chung: đó là những nước được lãnh đạo bởi những lãnh tụ dân túy, lập dị.

Trong chính trị, dân túy có nghĩa là đề ra những chính sách được lòng “dân chúng”, chứ không phải những nhà trí thức và các chuyên gia. Tổng thống Donald Trump của Hoa Kỳ, Thủ tướng Boris Johnson của Anh Quốc và Tổng thống Jair Bolsonaro của Ba Tây cũng như Thủ tướng Narendra Modi của Ấn Độ và Tổng thống Andrés Manuel López Obrador của Mễ Tây Cơ đã lên cầm quyền tại những nước dân chủ; họ thách thức trật tự cũ với lời hứa hẹn mang lại những lợi ích xã hội cho đám đông và chống lại cơ cấu chính phủ hiện hành.

Nhưng kết quả là khi phải đương đầu với một dịch bệnh mới như Covid-19, những chính sách ngược ngạo của những nhà lãnh đạo dân túy tỏ ra quá tồi tệ so với những mô hình dân chủ tự do tại những nước như Đức, Pháp và Băng Đảo tại Âu Châu hay Nam Hàn và Nhật Bản tại Á Châu.

Dân chủ tự do là một hệ thống chính trị đã từng giúp đánh bại chủ nghĩa Phát Xít trong thời Đệ nhị Thế chiến, thiết lập những cơ chế như Tổ chức Y tế Thế giới cũng như xem ra đã chiến thắng trong Chiến Tranh Lạnh cách đây 3 thập niên. Các nhà hàn lâm đang lo sợ và tự hỏi không biết hệ thống này có thể đương đầu với trào lưu dân túy mới và đối phó với những thách đố phức tạp của Thế kỷ 21 hay không.

Đại dịch Covid-19 đã nêu lên câu hỏi ấy.

Michael Shifter, chủ tịch của Tổ chức “Đối thoại Liên Mỹ Châu” (Inter American Dialogue), một cơ quan tư vấncó trụ sở tại Washington, nói rằng: “Đây là một cuộc khủng hoảng y tế công cộng đòi hỏi phải có khoa học và chuyên môn để giải quyết. Tự bản chất, các nhà lãnh đạo dân túy khinh thường các chuyên gia và khoa học mà họ xem như là một phần của cơ chế chính phủ”. Ông Shifter đề cập đến Ba Tây là nơi đã có ít nhất 81.000 người chết (vì đại dịch Covid-19).

Theo ông Shifter, “Ba Tây cũng như Hoa Kỳ là những nước có một đội ngũ chuyên gia rất lớn. Nhưng vấn đề là: các chính sách dân túy đang khiến cho việc thực hiện những chính sách hợp lý trở nên khó khăn. Đây (những chính sách này) mới thực sự là những chính sách có thể giải quyết vấn đề hay ít ra đương đầu với cuộc khủng hoảng một cách hữu hiệu hơn”.

Hoa kỳ, Ba Tây, Vương Quốc Anh và Mễ Tây Cơ là những nước đang được lãnh đạo bởi những người luôn tỏ ra nghi ngờ đối với các khoa học gia và ngay từ đầu đã xem thường dịch bệnh. Tính đến nay, theo các thống kê được Viện John Hopkins truy cập được, bốn nước này chiếm đến một nửa trong tổng số 618.000 người chết vì Covid-19 trên toàn thế giới. Ấn Độ cũng đang tiến theo đà ấy. Quốc gia này đã vượt quá con số 1.2 triệu người bị nhiễm bệnh.

Thomas Wright, một chuyên gia về chính trị học thuộc Viện Brookings, nói : “Đại dịch và khủng hoảng kinh tế là cái giá phải trả vì sự bất tài và đây là điều đáng lo ngại”.

Là người đang đứng đầu cơ quan tư vấn tại Trung Tâm về Hoa Kỳ và Âu Châu, ông Wright nói rằng dịch bệnh “đánh vào mọi điểm yếu của các lãnh đạo dân túy” và làm suy giảm cái cốt lõi của những gì mà các nhà lãnh đạo dân túy đã hứa hẹn với các cử tri.

Theo ông Wright, “Họ (các lãnh tụ dân túy) kêu gọi đảo lộn mọi sự bằng cách tấn công vào chính phủ và khinh thường các cơ chế. Vì bạn cần có một guồng máy để cai trị, bạn phải đặt niềm tin nơi nhiều người và bạn phải ứng phó một cách có khoa học. Nếu không, ngày càng sẽ có nhiều người chết và bị nhiễm bệnh”.

Tại Hoa Kỳ và Ba Tây, Trump và Bolsonaro đã nhiều lần xem thường dịch bệnh, đề ra những liều thuốc không được kiểm chứng và gạt bỏ các nhà khoa học và chuyên gia y tế qua một bên. Thay vì đề ra và thực thi một chiến lược nhất quán để chống lại đại dịch Covid-19 cho quốc gia của mình, họ thường chỉ để cho

Tại Anh Quốc, vào giữa lúc dịch bệnh đang hoành hành khắp lục địa Âu Châu thì

Tại Ấn Độ, thủ tướng Ấn Độ đã đối phó với dịch bệnh một cách quyết liệt khi ra lệnh đóng cửa, nhưng lại tranh cãi với các chuyên gia về thống kê của chính phủ về các sự kiện liên quan đến dịch bệnh. Ông kiểm soát các thông tin về dịch bệnh và có lúc đề cao dược thảo và các phương pháp chữa bệnh dân gian.

Đặt nghi vấn về những sự kiện đã được chấp nhận là một trong những đặc điểm của các lãnh tụ dân túy. Một đặc điểm khác của họ là sợ mất sự ủng hộ của các cử tri nòng cốt cho nên không dám bảo dân chúng phải ở nhà hay đeo khẩu trang ở nơi công cộng.

Đặc điểm thứ ba của các lãnh tụ dân túy là tạo ra chia rẽ để tránh sự hợp tác. Cuối cùng, một điểm nổi bật nơi các lãnh tụ dân túy là lối lãnh đạo dựa trên khoe mẽ và lấy lòng đám đông.

Sau khi đại dịch bùng phát tại Ba Tây, quốc gia có đông dân số đứng hàng thứ sáu trên thế giới, Tổng thống Bolsonaro vẫn xem thường đại dịch. Ông nói rằng chỉ có những cá nhân nào có nguy cơ bị nhiễm cao mới phải bị cách ly và đề ra những liều thuốc chống sốt rét vốn không được kiểm chứng. Trong khi đó, (tính đến nay, trong cuộc chiến chống đại dịch), Chính phủ Ba Tây đã phải tốn đến 22 tỷ Mỹ kim. Theo bộ dân số, đây là số tiền đủ để nuôi hơn một nửa dân số Ba Tây.

Cũng giống như Tổng thống Trump dùng tiền của Bộ Ngân Khố để ký tên của mình vào tấm ngân phiếu 1.200 Mỹ kim để cứu trợ trong thời đại dịch, Chính phủ Bolsonaro cũng tìm cách làm thế nào để những người nhận tiền phải biết ai mà cám ơn. Theo Shifter, đây là một phần trong cái trò quen thuộc của một nhà lãnh đạo dân túy nhằm ve vãn người dân và củng cố quyền lực của mình. Ông Shifter nói: “Nếu họ (các lãnh tụ dân túy) có nại đến khoa học, thì họ lại tìm cách thuyết phục những cử tri nòng cốt của họ rằng khoa học là nguyên nhân chính của vấn đề đầu tiên mà quốc gia phải đương đầu”.

Tại Mễ Tây Cơ, nơi hiện đã có 41.000 người chết, Tổng thống Lopez Obrador đã tái khởi động kinh tế trong khi số người bị nhiễm bệnh vẫn đang gia tăng. Nhiều thống đốc từ chối thực thi kế hoạch tái mở cửa của chính phủ liên bang. Sau khi trường hợp nhiễm bệnh đầu tiên tại Mễ Tây Cơ đã được xác nhận vào ngày 28 tháng Hai, ông Lopez Obrador vẫn tiếp tục đi lại khắp nơi và hòa mình vào các đám đông trong nhiều tuần lễ. Ông cho dân chúng xem lá bùa mà ông nói là đã gìn giữ ông được an toàn.

Trong khi con số người chết gia tăng trong những quốc gia được lãnh đạo bởi các lãnh tụ dân túy, thì tình hình lại khác hẳn tại hầu hết các nước Âu Châu là nơi mà dịch bệnh nếu chưa bị loại trừ thì ít ra cũng giảm dần.Trong bài diễn văn đọc tại Nghị Viện Âu Châu trong tháng này, Thủ tướng Đức Angela Merkel nói rằng thành tích của Âu Châu cho thấy lợi ích của sự lãnh đạo nhất quán. Đức Quốc, quốc gia với diện tích bằng một phần tư Hoa Kỳ, chỉ có 9.000 người chết. Là người đang tìm cách ngăn chận làn sóng dân túy tại Âu Châu, bà Merkel tuyên bố: “Khi phủ nhận các sự kiện, chủ nghĩa dân túy đang để lộ sự yếu kém của nó”.

 

                                                                             

 

Nguyên tác: John Daniszewaki, AP,  In struggle against pandemic, populist leaders fare poorly , 

https://abcnews.go.com/Politics/wireStory/struggle-pandemic-populist-leaders-fare-poorly-71936667?cid=clicksource_4380645_6_film_strip_icymi_hed

John Daniszewski là một thông tín viên kỳ cựu của hãng thông tấn AP. Ông hiện là phó chủ tịch của hãng thông tấn này.

 

Tâm lý các lãnh tụ chính trị thời Cô Vi

Robert Klitzman

Khi một cơn dịch bệnh vượt quá tầm kiểm soát, về mặt tâm lý, các lãnh tụ chính trị thường có khuynh hướng dựng lên những trình tự nhằm che đậy sự thất bại của họ và đẩy mạnh những tham vọng chính trị của họ.

Trong thời gian vừa qua, chúng ta đã  thấy được cách phản ứng rất người đó nơi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ba Tây Jair Bolsanaro.

Dĩ nhiên khuynh hướng này không phải là một điều mới mẻ. Các lãnh tụ hiện đại cần phải học hỏi từ những người đã đi trước họ và nhận ra rằng họ vẫn có thể tỏ ra hiệu năng khi chăm sóc các bệnh nhân.

Nã Phá Luân là một tấm gương.

Bức tranh khổng lồ của họa sĩ Antoine Jean Gros với tựa đề "Napoleon Bonaparte thăm các bệnh nhân dịch bệnh tại Jaffa".

Trong phòng chính của Viện bảo tàng Louvre ở Paris, có treo một bức tranh khổng lồ của họa sĩ Antoine Jean Gros với tựa đề "Napoleon Bonaparte thăm các bệnh nhân dịch bệnh tại Jaffa". Đối diện với tác phẩm này là bức tranh nổi tiếng của danh họa Delacroix : "Nữ thần Tự do lãnh đạo dân chúng". Bức tranh vẽ cảnh Nữ thần Tự do thúc đẩy một đạo quân những công dân rách rưới vượt qua các rào cản, tay phải giơ cao lá cờ tam tài của nước Pháp và tay trái cầm một khẩu súng ; từ đôi vai chiếc áo dài chảy dài xuống.

Bức tranh "Nữ thần Tự do lãnh đạo dân chúng" của danh họa Delacroix..

Được thực hiện vào năm 1804, bức tranh vẽ Nã Phá Luân có kích thước gấp 4 lần Bức tranh của Delacroix và ghi lại một biến cố lịch sử. Thật vậy, sau cuộc chiến thắng ở Ai Cập năm 1798, Nã Phá Luân (lúc bấy giờ đang là đại tướng) đem quân sang Palestine để tấn công Đế quốc Thổ, nhưng một cơn dịch hạch bắt đầu tiêu diệt quân đội của ông. Ông đã thăm viếng các binh sĩ mắc bệnh để nâng cao tinh thần của họ, giúp khiêng họ trên cáng và chấp nhận nguy cơ chính mình có thể bị lây nhiễm.

Nhìn vào trung tâm của bức tranh, người ta thấy Nã Phá Luân bước dọc theo bức tường hình cung của Thành Jaffa được dùng làm bệnh viện ; từ đó người ta cũng thấy lá cờ tam tài của Pháp phất phới trên một ngọn tháp. Đứng giữa trời nắng, Nã Phá Luân mặc một chiếc áo khoác đồng phục màu xanh mạ vàng, chiếc quần bó sát vào người và chiếc  mũ hai sừng màu đen đặc trưng của ông, cùng với một chiếc băng màu tím mạ vàng quấn quanh hông. Các binh sĩ bệnh hoạn, gần như trần truồng bao quanh ông. Ông đã tháo chiếc bao tay màu trắng ra khỏi tay trái và dùng nó sờ một cánh tay mưng mủ của một bệnh nhân. Đứng sau lưng Nã Phá Luân là một viên sĩ quan. Ông này đang dùng một chiếc khăn tay trắng để bịt miệng. Một viên bác sĩ người Thổ Nhĩ Kỳ quì gối trước viên đại tướng, van xin ông đừng tiến tới nữa, nhưng Nã Phá Luân vẫn can đảm bước tới phía trước, không chút lo sợ. Làm một cử chỉ giống như Chúa Giêsu, ông sờ vào một bệnh nhân gần như trần truồng, như thể để chữa lành người này.

Sống vào thời Khai Sáng, Nã Phá Luân tôn trọng khoa học. Đi theo ông đến Ai Cập có các nhà thực vật học, địa chất học và nhân chủng học. Chính họ đã khám phá ra Rosetta Stone (nơi có những tảng đá được viết song song bằng hai thứ tiếng Hy Lạp và Ai Cập). Các nhà khoa học này đã hợp tác với nhau để thực hiện những cuộc nghiên cứu sâu rộng trong nhiều lãnh vực. Nã Phá Luân ra lệnh phải lột khỏi các bệnh nhân những quần áo bị nghi ngờ dính đầy chí rận và các binh sĩ phải được tắm gội bằng xà phòng và nước để tẩy sạch chí rận. Ngoài ra, ông còn hô hào các binh sĩ phải hy sinh sức khỏe của mình vì những mục tiêu quân sự rộng lớn hơn của ông. Ông thuyết phục họ rằng họ có thể chiến thắng được dịch bệnh nếu họ muốn.

Sau khi viếng thăm bệnh viện, Nã Phá Luân cho tiến quân về hướng Bắc để tấn công Acre, nhưng đã thất bại trong việc đánh chiếm thành phố này, vì bị quân Thổ và đồng minh Anh quốc chận lại. Ông ra lệnh rút quân về Jaffa. Với các binh sĩ bệnh nặng không thể di tản và trở về Ai Cập, ông đề nghị với y sĩ trưởng nên cho họ uống thuốc giảm đau được chế từ á phiện với mục đích giúp họ hết cảm thấy đau và tránh không bị bắt khi quân Thổ tấn công. Nhưng viên y sĩ trưởng đã từ chối, viện cớ lời thề Hippocrate không cho phép giúp bệnh nhân tự tử cũng như dựa vào sự kiện nhiều người bị dịch đã khỏi bệnh một cách tự nhiên.

Nã Phá Luân báo cáo  với chính phủ Cộng hòa Pháp tại Paris rằng ông đã cho rút quân để tránh dịch bệnh, chứ không phải vì thất bại quân sự. Nhưng thật ra dịch bệnh đã tấn công vào quân đội.

Trở về Ai Cập, Nã Phá Luân đã bỏ rơi quân đội của ông. Dưới sự chỉ huy của Lord Nelson, Hải quân Anh đã đánh chìm hạm đội của Pháp, ngăn không cho quay trở về Pháp. Nã Phá Luân lặng lẽ tìm đường thoát thân ; người Anh đã bắt giữ quân đội của ông và chiếm giữ luôn vùng Rosetta Stone.

Anh Quốc và các nước đồng minh đã lên án nặng nề thái độ của Nã Phá luân. Để đáp trả, ông đã cho họa lên bức chân dung mô tả ông như một Người Hùng Can Đảm.

Lối tuyên truyền của Nã Phá Luân tiên báo cách hành xử của nhiều lãnh tụ trong thời gian gần đây và cho thấy trong quá khứ các lãnh tụ chính trị cũng đã từng ứng phó với các dịch bệnh bằng cách tỏ ra mình làm việc có qui  củ và kiểm soát được dịch bệnh mặc dù dịch bệnh có tàn phá đến đâu.

Tuy nhiên, bức tranh của Nã Phá Luân cũng cho thấy những khác biệt, ít nhất là giữa ông và Tổng thống Trump và gợi lên những bài học đáng tiếc trong chính trị.

Không như Tổng thống Trump, Nã Phá Luân không hề phủ nhận hay trốn tránh dịch bệnh. Ông cũng không tự mãn để đưa ra những lối chữa bệnh giả tạo hoặc vô tâm đến độ không màng đến nỗi đau đớn của người khác. Ngược lại, Nã Phá Luân đã thân hành bước tới, bất kể người khác có khuyên ông không nên tiếp xúc với các bệnh nhân.

Chúng ta không thể thay đổi bản năng của một số nhà lãnh đạo khi họ muốn khai thác cuộc khủng hoảng vì đại dịch Covid-19 để theo đuổi những mục tiêu riêng của họ. Nhưng sự kiện bức tranh của Nã Phá Luân đã được trưng bày trên 200 năm qua tại một trong những phòng chính của một trong những trung tâm du lịch có sức hấp dẫn nhất thế giới nên nhắc nhở Tổng thống Trump và các chính trị gia khác rằng lịch sử đang theo dõi và lượng giá họ. Họ sẽ phải chịu trách nhiệm về hành vi của họ. Họ phải thấy rằng các lãnh tụ trong quá khứ cũng đã tìm cách khai thác các cơn đại dịch, nhưng họ cũng đã quan tâm đến các bệnh nhân.

Tại Hoa Kỳ và hầu như trên khắp thế giới, đại dịch Covid-19 còn lâu mới chấm dứt.

Rõ ràng là các nhà lãnh đạo không nên khai thác dịch bệnh để thực hiện các mưu đồ chính trị của họ, nhưng rất tiếc là có một số sẽ làm điều đó. Tuy nhiên, nếu họ không thể cưỡng chống lại điều đó, thì ít ra họ nên biết rằng họ vẫn phải tỏ ra tích cực trong nỗ lực phòng ngừa dịch bệnh và giúp đỡ các bệnh nhân. Và họ cũng phải nhớ rằng lịch sử đang theo dõi họ và sẽ mãi mãi phán xét họ.

Robert Klitzman

Nguyên tác :  "The Psychology of Politics and Pandemics" (Tâm lý trong chính trị và đại dịch)

Chu Văn chuyển ngữ

Bác sĩ Robert Klitzman là một giáo sư về tâm bệnh học tại  College of Physicians and Surgeons và Joseph Mailman School of Public Health, thuộc trường Đại học Colombia , New York, Hoa Kỳ.

 

Mỗi ngày Hoa Kỳ có thêm ca nhiễm Covid 19 chỉ vì Ngu Dốt

Jamie Seidel

“Chúng ta không nên giả định rằng một cách nào đó một nhóm chuyên gia mới biết được điều gì là tốt nhất”. Thượng nghị sĩ Mỹ Rand Paul (thuộc Đảng Cộng Hòa) đã than phiền như thế vào hôm mùng Hai tháng Bảy 2020. Covid-19 hiện đang ở ngoài tầm kiểm soát của Hoa Kỳ. Và một sự khinh thường sâu xa như thế đối với sự hiểu biết có thể là lý do tại sao.

Thượng nghị sĩ Paul không phải là người duy nhất bác bỏ lời khuyên của các chuyên gia về dịch tể học. Một cựu bác sĩ nhãn khoa (như ông) mà không tin ở kinh nghiệm, giáo dục và hiểu biết chuyên môn là một thứ dịch bệnh cho Hoa Kỳ.

Đây là một thái độ vốn gia tăng nhanh chóng trên khắp thế giới. Thái độ này cũng tồn tại ngay cả khi đứng trước sự thật hiển nhiên không thể phủ nhận được.

Các chính trị gia kỳ cựu như ông Paul tại Hoa Thịnh Đốn lập luận rằng Hoa Kỳ cần phải nhanh chóng mở cửa lại nền kinh tế của đất nước. Họ lập luận như thế mặc dù hết tiểu bang này đến tiểu bang khác đều báo cáo rẳng các bệnh viện của họ đã quá tải, rằng ngày càng có nhiều người bị nhiễm Covid-19, rằng việc truy tìm điểm xuất phát đã thất bại, rằng dân chúng không màng tới lời khuyên phải đeo khẩu trang và rửa tay. Và dân chúng, cách riêng những người có tuổi và những người có tiền sử bệnh lý, đang chết.

Tại sao lại xảy ra như thế? Chúng ta đang sống trong một thế giới với lượng thông tin quá tải. Và như Giáo sư Tom Nichols chuyên giảng dạy về An ninh Quốc gia tại Học viện Hải quân Hoa kỳ giải thích, tình trạng này hiện đang bị những kẻ hoạt đầu thương mại và chính trị triệt để khai thác. Giáo sư Nichols viết: “Vì không hiểu được tất cả mọi vấn đề phức tạp xung quanh mình, họ (dân chúng và các chính trị gia) chọn lựa thà đừng hiểu gần như mọi điều và giận dữ đổ tội cho những thành phần ưu tú vì kiểm soát cuộc sống của họ”.

 

Những kẻ phủ nhận siêu vi

 

Các chuyên gia là những người đưa ra các đề nghị. Còn quyết định là việc của các vị dân cử. Nhưng rất hiếm khi các chính trị gia được dân bầu lên là chuyên gia, nhất là theo cơ chế đảng phái chính trị hiện nay. Ông Paul là thượng nghị sĩ Mỹ đầu tiên nhiễm Covid-19. Nay ông lại bảo rằng các chuyên gia y tế phải “tỏ ra dè dặt trong việc chẩn đoán của họ”, ngay cả miền Nam và miền Tây Hoa kỳ đang phải vất vả chiến đấu trước đợt tấn công thứ hai của dịch bệnh.

Thượng nghị sĩ Paul đã tuyên bố rằng người Mỹ “chỉ cần có thêm lạc quan” mỗi khi nghe khuyến cáo của một ủy ban (phòng chống) đại dịch, kể cả giám đốc của Viện Quốc gia về Dị ứng và Dịch bệnh là Tiến sĩ Anthony Fauci. Tiến sĩ Fauci vừa mới cảnh cáo rằng Hoa Kỳ đang trên đà mỗi ngày có thêm 100.000 người nhiễm Covid-19.

Thượng nghị sĩ Paul muốn các trường học phải mở cửa lại. Ông muốn các câu lạc bộ và tiệm ăn mở cửa lại. Ông muốn các cuộc thi đấu thể thao cũng phải được cho tổ chức lại. Thượng nghị sĩ Paul nói: “Tất cả những gì mà tôi nghe được là “Tiến sĩ Fauci nói: “Chúng ta không thể làm điều này. Chúng ta không thể làm điều kia. Chúng ta không thể chơi bóng chày”.

Vị thượng nghị sĩ của Tiểu bang Kentucky này cho rằng các công dân Mỹ sẽ trở thành một thứ “bày đàn  được một vài người ở Hoa Thịnh Đốn bảo phải làm gì và chúng ta chẳng khác nào những con cừu phải mù quáng đi theo họ”.

Ông đã không đá động đến kịch bản được những mục tử không chuyên môn đưa ra. Và theo Giáo sư Nichols, đây là một dấu hiệu cho thấy nguy hiểm biết chừng nào khi các chuyên gia đề nghị một đàng và các vị dân cử quyết định một nẻo.

Một bác sĩ nhãn khoa không phải là một nhà siêu vi học. Một nhân viên địa ốc không phải là một nhà ngoại giao. Một giám đốc tiếp thị không phải là một chuyên gia kinh tế. Tuy nhiên, chỉ cần một chút cố gắng, những người như thế cũng có thể hiểu và cân nhắc những lập luận của mình. Giáo sư Nichols viết: “Những người không có hiểu biết chuyên môn không thể làm mà không cần các chuyên gia và họ cần phải chấp nhận thực tế đó chứ không phải ngậm đắng nuốt cay. Các chuyên gia cũng vậy, cũng phải chấp  nhận lắng nghe, chứ không phải phủ nhận và lời khuyên của họ không phải lúc nào cũng được đón nhận”.

 

Vui mừng trong ngu dốt

 

Đối với nhiều người, ngu dốt là một đức tính. Đặc biệt trong chính trị. Thà mù quáng và hùng hổ tuyên bố ủng hộ “tín điều” đã được thiết lập, dù có lỗi thời, của phe nhóm mình hơn là phải thay đổi. Người ta không bao giờ cho rằng mình có thể sai lầm.

Giáo sư Nichols nói: “Lập luận có nguyên tắc và dựa trên sự hiểu biết là một dấu hiệu của trí tuệ lành mạnh và sức sinh động của một nền dân chủ. Tôi cảm thấy lo là bởi vì chúng ta không còn có những lập luận như thế nữa, mà chỉ là những đấu đá hò hét và giân dữ”.

Thái độ này là một siêu vi đang lây lan trên các trang mạng xã hội truyền thống, trong các cuộc tranh luận chính trị và trong các tiệm ăn trên khắp thế giới. “Khước từ lời khuyên của các chuyên gia để khẳng định sự tự trị của mình, đây là cách người Mỹ muốn chứng minh sự độc lập của họ đối với những thành phần ưu tú (có hiểu biết) và cô lập cái tôi mong manh của họ để khỏi nghe nói rằng họ sai lầm.”

Vấn đề không phải là bày tỏ ý kiến của mình mà là suy nghĩ với óc phê phán. Và sẽ không có suy nghĩ với óc phê phán nếu không thể chấp mình rằng mình có thể sai lầm.

Giáo sư Nichols giải thích: “Ngờ vực là một điều tự nhiên, nhưng tôi sợ rằng chúng ta đang vượt qua làn ranh của thái độ ngờ vực tự nhiên ấy khi từ ý kiến của các chuyên gia chúng ta tuyên án tử cho chính lý tưởng của sự chuyên môn. Được Google nuôi dưỡng, dựa trên Wikipedia và no say vì các Blog, người ta không còn phân biệt giữa các chuyên gia và những người không có hiểu biết chuyên môn, giữa giáo viên và học sinh, giữa những người có kiến thức và người không có kiến thức, nói cách khác, giữa những người đã thành đạt trong một lãnh vực và những người không có bất cứ thành đạt nào”.

Hiểu biết chuyên môn đã bị “loạt khỏi quày hàng” của những tiện nghi. Giáo sư Nichols giải thích: chẳng hạn người ta thích tìm đến một bác sĩ để xin toa thuốc chữa trị bệnh tiểu đường, nhưng lại  không muốn nghe dẫn giải về dinh dưỡng và nếp sống vốn là nguyên nhân chính gây ra bệnh tật.

“Người ta muốn ý kiến của mình phải được tôn trọng và những chọn lựa ưu tiên của mình được nhìn nhận không phải dựa trên sức mạnh của những lập luận của mình hay trên bằng chứng hiển nhiên mình đưa ra mà dựa trên cảm xúc và bất cứ thông tin sai lạc nào mình nhặt được nơi này nơi nọ”.

 

Những sự thật gây khó chịu

 

Thượng nghị sĩ Paul xem ra không nghe chính lời khuyên của ông. Tại một phiên điều trần ở Thượng Viện, ông thách thức Tiến sĩ Fauci khi nói rằng: “Chúng tôi có thể lắng nghe lời khuyên của ông, nhưng phía bên kia cũng có những người nói rằng sẽ không hề có sự gia tăng (số người bị nhiễm Covid-19) và như vậy chúng ta có thể mở cửa kinh tế một cách an toàn. Và các sự kiện sẽ chứng minh điều đó”.

Và đây là các sự kiện. Một quán rượu ở Tiểu bang Michigan đã được nhận diện là trung tâm điểm phát xuất của 110 ca nhiễm mới. Một phòng tập thể dục ở Tiểu bang West Virginia đã gây thêm 100 ca nhiễm mới. Trên 230 người đã nhiễm siêu vi khi tham dự một buổi thờ phượng tại Tiểu bang Oregon. Và đây chỉ là một vài thí dụ điển hình.

Nhưng một cuộc thăm dò được cho phổ biến hồi cuối tuần đã cho thấy sức mạnh của làn sóng phủ nhận đại dịch. Theo cuộc thăm dò, hiện có khoảng 40 phần trăm người Mỹ tin rằng tình trạng (đại dịch) đang được kiểm soát, rằng điều tệ hại nhất đã qua rồi, rằng đại dịch đã chấm dứt rồi.

Họ sai lầm. Covid-19 đang tăng tốc hành hoành trên khắp thế giới. Hoa Kỳ hiện đang là trọng tâm của đại dịch: tính từ lúc đại dịch bùng phát tới nay Hoa Kỳ đã có trên 2.7 triệu người bị nhiễm, trong số này có 130.000 người thiệt mạng. Nay, dịch bệnh đang bùng phát dữ dội trên cả nước. Chỉ mới hôm qua (mùng Hai tháng Bảy năm 2020) thôi, theo ghi nhận đã có thêm 44.000 người bị nhiễm.

Hệ thống y tế của Tiểu bang Arizona đã bó tay. Các bệnh viện của tiểu bang đang phải cho áp dụng các biện pháp “tuyển chọn”: chọn ai cần được chữa trị và ai phải bị loại bỏ. Tiểu bang Texas cũng đang cảnh cáo rằng các phòng cấp cứu trong các bệnh viện của tiểu bang hiện đang gần như đầy ứ vì mỗi ngày có đến 8000 ca mới. Tiểu bang California hiện đang ghi nhận mỗi ngày có thêm 5000 ca mới. Hôm qua thống đốc của tiểu bang đã ra lệnh đóng cửa các tiệm ăn, rạp chiếu bóng và các quán rượu.

Trong một tình trạng như thế, Thượng nghị sĩ Paul vẫn tỏ ra thù nghịch với lời khuyên của các chuyên gia, cho dẫu đó là một lời khuyên chính xác. Hôm qua, ông đã tuyên bố: “Cần phải biết rằng nếu xã hội chiều theo lời khuyên của một chuyên gia và nếu chuyên gia ấy sai lầm, thì nhiều thiệt hại có thể xảy ra. Chúng ta không nên giả định rằng một cách nào đó một nhóm chuyên gia biết điều gì là tốt nhất cho mọi người”.

 

Khiên thuẩn của sự thật

 

Các chuyên gia y tế thừa nhận rằng họ chưa biết chính xác siêu vi hoạt động như thế nào hay sức mạnh và những yếu nhược của nó như thế nào. Hiện vẫn chưa có thuốc chữa. Đây là lý do tại sao trước khi tìm ra được một thuốc chủng hữu hiệu, thế giới chỉ mới có 4 vũ khí để chống lại đại dịch. Dĩ nhiên nhờ các chuyên gia. Đã có bằng chứng cho thấy các biện pháp này hữu hiệu.

Trước tiên là việc xét nghiệm. Điều này có nghĩa là nhận diện được nguy cơ. Điều này cũng cho thấy siêu vi đã xâm nhập sâu xa vào một cộng đồng như thế nào. Nó cũng cho phép nhận diện được những cá nhân bị nhiễm nhưng không có triệu chứng và nhờ đó cách ly tức khắc cũng như chữa trị người mắc bệnh.

Biện pháp thứ hai là truy tìm tông tích của việc lây lan. Đây là một công việc khó khăn đòi hỏi nhiều thời gian. Nhưng nó cho phép giảm bớt tốn kém mà vẫn có được hiệu quả tốt. Những người bị nhiễm được phỏng vấn và điều tra. Từng bước di chuyển của họ khi họ có thể lây cho người khác được kiểm tra chặt chẽ. Biện pháp này dẫn đến những người, những nhóm và nơi chốn có tiếp xúc với người bị nhiễm. Việc xét nghiệm sau đó lại hướng đến việc lây lan của siêu vị.

Biện pháp thứ ba là cách ly. Đây là điều tự nhiên phải làm và tốn kém. Nhưng đây là khí cụ duy nhất hữu hiệu mà các cơ quan y tế đang có để chống lại sự bùng phát của Covid-19. Và nếu như một cộng đồng bị cách ly đủ lâu thì siêu vi sẽ bị tiêu diệt. Nó sẽ “chết đói” vì không có những người khách mới!

Biện pháp thứ tư là vệ sinh cá nhân. Một cái ho trong một câu lạc bộ, một quán rượu, một tiệm ăn, một tiệm cà phê hay một cửa tiệm cũng có thể lây cho cả một vùng chỉ trong vài giờ đồng hồ. Chỉ cần vô tình tiếp xúc với một mặt bằng bị nhiễm rồi sờ lên mặt mình cũng đủ để bị nhiễm. Đây là lý do tại sao rửa tay và đeo khẩu trang là biện pháp phòng thủ cuối cùng.

Nếu cả bốn biện pháp trên đây không được áp dụng một cách đúng đắn, việc phòng chống dịch bệnh sẽ thất bại. Và đây là chính kinh nghiệm của Hoa Kỳ sau khi các chính trị gia và các nhà lãnh đạo doanh nghiệp xem thường lời khuyên của các chuyên gia y tế. Và điều này sẽ có những hậu quả nghiêm trọng trong tương lai.

Giáo sư Nichols viết: “Bao lâu sự tin tưởng và tương kính không được tái lập thì công luận sẽ bị tiêm nhiễm bởi niềm tin mù quáng đối với những ý kiến không có nền tảng. Và trong một bầu khí như thế thì bất cứ điều gì và mọi thứ cũng đều có thể xảy ra, kể cả cái chết của nền dân chủ”

                                                                         Chu Văn chuyển ngữ

Nguyên tác: Jamie Seidel, Ignorance is why US faces 100.000 new infections every day (ngu dốt là nguyên do khiến Hoa Kỳ phải đối mặt với 100.000 ca nhiễm Covid-19 mỗi ngày) trong https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=12345126

Jamie Seidel là một ký giả tự do chuyên viết bình luận cho News Corporations, Australia.